صبح رامهرمز - تاریخ و مسائل ایرا‎نشناسی روسی

بیش از دویست سال در روسیه حرفه‎ای وجود دارد كه علاقه صادقانه به ایران اساس آن را تشكیل می دهد. در چارچوب ایرانشناسی روسی، دانشمندان برجسته ای همچون: «ژوكوفسكی»، «میللر»، «بارتولد»، «برتلس»، «زاخودر» شکل گرفتند كه اسامی آنها مدتهاست برای همه علم شرق شناسی اهمیت فراوانی پیدا كرده‎ است.

در مقاله «ژ. ب. لوگاشوا» با نام «مطالعات دانشمندان روس در زمینه قوم شناسی» آمده است كه پژوهشگران روس از سالهای 1219-1209 به جمع آوری مواد علمی درباره قوم شناسی ایران پرداختند.

«ای. ن. برزین» یكی از اولین پژوهشگران «اقوام ایرانی» است که کتاب «سفر به شمال ایران» (سال 1204) او تا به حال منبع ارزنده ای در زمینه قوم شناسی ایرانی محسوب می شود.

در سالهای 1339و 1359، در «مؤسسه قوم شناسی مدرسه علوم روسیه»، پژوهش های زیادی در زمینه قوم شناسی ایرانی به عمل آمد.

مجموعه ممتاز آثار مربوط به قوم شناسی ایرانی در زمانی بیش از 150 سال به دست ایران شناسان روس جمع آوری شده است و اكنون در موزه انسان شناسی و قوم شناسی به نام «پطر كبیر» در «سنت پطرزبورگ» نگهداری می شود.

خانم «ن. ممدوا»، «رئیس بخش ایران مؤسسه شرق شناسی» در مصاحبه ای گفت: ما در ظاهر به مرحله ای رسیدیم كه باید نتایج فعالیت های ایران شناسان در سالهای متمادی را جمع بندی و مسائل كنونی این رشته علمی را بررسی كنیم.

امسال (سال 2007) «بخش ایران» به تدوین مجموعه مقالات «ایران شناسی و ایران شناسان» كه «ل. م. كولاگینا» ویراستار مسئول آن است، پایان خواهد داد. مقالاتی كه برای این كنفرانس نوشته شدند، جزء این مجموعه خواهند شد.

از سوی دیگر، طرف ایرانی كه به كارمان بسیار علاقه مند است، به ما پیشنهاد می كند در تدوین یک نوع «دایرة المعارف ایران شناسی روسی» به زبان فارسی شركت كنیم.

در تهران تا به حال «مجموعه هایی درباره توسعه ایران شناسی» در برخی از كشورهای اروپا و امریكا منتشر شده اند و اكنون كتابی درباره «توسعه ایران شناسی در روسیه» تهیه می شود. در این مجموعه،‎ آثار نه تنها ایران شناسان مسكو، بلكه دانشمندانی از مراكز گوناگون شرق شناسی روسیه مانند سنت پطرزبورگ، «قازان» و شهرهای دیگر منتشر خواهد شد.

پس از فروپاشی «اتحاد جماهیر شوروی» هماهنگی پژوهش های مراكز ایران شناسی در جمهوری های گوناگون جامعه مشترک المنافع از بین رفت؛ با این حال، «بخش ایران مؤسسه شرق شناسی مسكو» از دانشمندان ارمنستان، گرجستان، تاجیكستان، اوكراین و جمهوری های دیگر به كنفرانس های خود دعوت می كنند و با آنها تماس شخصی دارند.

در سالهای اخیر امكان معاشرت از نزدیک با دانشمندان ایرانی فراهم آمد. از ایران شناسان روسی «صالح علی اف» و «جهانگیر دری» در كنفرانس 2005، تبریز درباره جنبش مشروطیت مقاله ای تنظیم کردند.

شرق شناسان مسكو نیز بتازگی به دعوت «وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی» از «نمایشگاه كتاب تهران» بازدید كردند.

مقالات دانشمندان ایرانی نیز، در سالهای اخیر بیشتر در «كنفرانس های شرق شناسان مسكو و سنت پطرزبورگ»، مطرح شده اند.