صبح رامهرمز - پای پوش‌های سنتی ایرانیان

گیوه – چارق

«گیوه» نوعی پای افزاراست كه رویه آن از ریسمان و نخ پرگ و ریسمان‌های پنبه‌ای بافته شده و زیه یا ته آن را گاه از چرم و به طورغالب‌ از لته‌های به‌هم فشرده و در هم كشیده می‌سازند.

گیوه را باید یكی از صنایع دستی جالب و ارزنده روستایی ایران دانست. این پای پوش قدیمی كه روزگاری، به ویژه در فصل تابستان بسیار کاربرد داشت ،در سال‌های اخیر به سبب رواج كفش ماشینی و جانشین شدن آن به جای پای افزارهای قدیمی، در اكثر مناطق ایران رونق و اعتبار دیرین را از دست داده است . صنعتگران شاغل در این حرفه نیز به علت كمی درآمد و كاهش تقاضا در این رشته به مشاغل دیگر روی آورده‌اند؛ ولی زیبایی و تنوع و طرح‌های متعدد گیوه آن چنان است كه هنوز هم متقاضیان بسیاری دارد و از استقبال درخور توجهی در فصول بهار و تابستان برخوردارست.

گیوه كشی یكی از صنایع دستی رایج و بومی استان کرمانشاه است به ویژه در بخش «اورامانات» است.

این صنعت بومی را می‌توان برمبنای نوع تولید و محل تولید به دو بخش اصلی روستایی و شهری تقسیم كرد.

دو روستای «حجیج» و «نودشه» از بخش اورامانات جزو مراكز قدیمی و مهم تولید نوع خاصی از گیوه‌اند كه به گیوه زیره‌ای شهرت دارد. كار گیوه كشی به طور معمول در دو مرحله كارگاهی و خانگی انجام می شود.

كارهای مربوط به تخت گیوه كه كاری مردانه است، در كارگاه یا مغازه‌ها با ابزار گوناگون انجام می شود.

در كارگاه‌های گیوه كشی معمولاً‌ سه نفر با هم كار می‌كنند؛ این سه نفر كه در یک مقطع مثلثی شكل به صورت زنجیره‌ای یا با تقسیم كار معین فعالیت می کنند، عبارت‌اند از:

1.پرونی( Paruni )كه از پارچه‌های رنگ شده فیتیله درست می‌كند و نسبت به دو نفر دیگر مهارت و تخصص كمتری دارد.

2. پیكانه گیر(Peykanegir) كسی كه دارای تخصص و مهارت و به مرحله استادی نزدیک است. او بخش میانی كار و به عبارت دیگر بخش اتصال فتیله‌ها را انجام می‌دهد و تخت گیوه را برای انجام كار نهایی كه به دست استاد كار انجام می ‌گیرد، آماده می ‌كند.

3. كلاشگر(Kelash-ger) كه استاد و به طور معمول صاحب كارگاه است، برش و پرداخت و تكمیل تخت گیوه و به طور كلی موارد حساس و دقیق كار را انجام می‌‌دهد.

مرحله دیگر اتصال رویه گیوه به تخت گیوه است و محل آن را استاد كار با سوراخ‌هایی تعیین می‌كند كه با درفش به وجود می‌آورد . یک نفر دیگر كه معمول در خارج از كارگاه است این محدوده را با ریسمانی تابیده شده از موی بز، می‌دوزد. این كار را «پرکامارونی» و عامل این كار را «پركاماگیر» می‌نامند.

دراستان کرمانشاه چهار نوع گیوه معمول است:

1. گیوه تخت آجیده 2. گیوه تخت چرمی 3. گیوه تخت لاستیكی 4.گیوه رویه ابریشمی.

چاروق

«چاروق» یا چارق نوعی پای پوش قدیمی و پای افزار دهقانان است كه بندها و تسمه‌های بلند دارد و بندهای آن را به ساق پا می‌پیچند كه در اصطلاح به آن «شم» ،‌ «پاتابه» و «پالیک» نیز می‌گویند.

این نوع از پای پوش در سال‌های اخیر تا حدودی جنبه های مصرفی خود را از دست داده و تولید آن بیشتر جنبه تزیینی دارد؛ ولی هنوز كم و بیش در اكثر مناطق روستایی كشور تولید می‌شود.

ماده مهم اولیه مورد مصرف چاروق دوزان چرم است كه به اندازه مورد نیاز بریده و قالب بندی می‌كنند و در دو نوع پاشنه دار و بدون پاشنه تولید و تهیه می‌شود.

چاروق‌های پاشنه دار اقتباسی از كفش‌های طرح خارجی است ولی چاروق پشت بسته به علت حفظ اصالت این نوع پاپوش بیشتر مورد نظر علاقمندان به صنایع دستی كشور است.

مراكز مهم تولید چاروق در ایران زنجان، قوچان ، ابیانه، مهاباد و سردشت است