پیوندها

آيين های مردم استان كرمان در دهه محرم 

مردم استان كرمان با آيين های نمادين ياد شهدای كربلا را گرامی می دارند. «علم گردانی» و «چل منبرون»  از اين آيين هاست.

مراسم علم گردانی در شهرستان های استان كرمان به اين صورت است كه روحانيان محلی علم هايی را كه از چوب و پارچه ساخته شده است، به در خانه های مردم می برند و نذورات مردم را برای برگزاری مراسم عزاداری جمع می كنند.

اين مراسم در گذشته با هيجان بيشتری برگزار می شد، اما امروز بيشتر در شهرستان هايی همچون سيرجان دیده می شود.

وی درباره مراسم آيينی «چل منبرون» نيز گفت:‌ در اين مراسم كه مخصوص شهر كرمان است، حاجتمندان در شام غريبان (غروب عاشورا) در چهل تكيه و منبر شهر برای گرفتن حاجت، شمع روشن می كنند؛ البته شمع روشن كردن در تنور هم در برخی از شهرستانها رسم است كه نمادی از قرار گرفتن سر بريده امام حسين (ع) در تنور است.
كسانی هم که عزیزی از دست داده اند، از روز اول تا هفتم محرم، آش بلغوری به نام «عاشوری» می پزند. اگر از درگذشت آن عزیز، یک سال گذشته باشد، در روز اول محرم اين آش را می پزند. به طور معمول رسم است كه پختن اين آش پيش از طلوع آفتاب تمام شود.

یکی دیگر از مراسم «پرسه امام» است كه در روز سيزدهم محرم برگزار می شود. در اين روز گروهی به نام «بنی اسد» كه صورت خود را پوشانده اند، با بيل و كلنگ هايی كه در دست دارند، مراسم خاكسپاری شهدای كربلا را به صورت نمادين اجرا می كنند.

آنها با ‌پابرهنه راه رفتن در روز عاشورا برای همدردی با اسرای کربلا، آتش زدن خيمه ها در ظهر عاشورا، سقايی، ماليدن كاهگل بر سر و رو، پوشيدن لباس شير به صورت نمادی از حراست اجساد شهدای كربلا نيز در اين استان مرسوم است.

ایل قشقایی سیاهپوش می شود    

طوايف «ايل قشقايی» با اجرای آيين های سنتی و موسيقی های محزون خود به استقبال ماه محرم می رود.

از آغاز اين ماه، عشاير سياه می ‌‌پوشند و پارچه ای سياه بر چادرها می ‌افرازند. رنگ های شاد و گرم البسه عشاير در دهه محرم جای خود را به رنگ های تيره می دهد.

عشاير ايران جمعيتی بيش از يك ميليون نفر را تشكيل می ‌دهند. ايل قشقايی از ديرباز در شهرستانهای «فيروزآباد»، «ميمند» و «جايدشت» در جنوب غربی «شيراز» ساكن هستند، و در دامنه های جنوبی زاگرس زمستان گذرانی می کنند. از آغاز ماه محرم، عشاير سياه می ‌پوشند و پارچه‌ای سياه بر چادرها می ‌افرازند.

عشاير ایران تعصب ويژه ای به محرم، امام حسين (ع) و حضرت ابوالفضل (ع) دارند. از آن جایی كه زندگی عشايری با دشواري های زيادی همراه است، آزادگی امام و ازخودگذشتگی علمدار كربلا بهترين الگوهای زندگی عشايری هستند؛ از اين رو، مراسم عزاداری در محرم يكی از مهمترين آيين های ايلات به حساب می آيد.

او نحوه برگزاری مراسم و نوحه خواني های طوايف قشقايی را چنين تشريح كرد: «موسيقی عشاير به خودی خود موسيقی حزن و اندوه است. شرايط دشوار زندگی و كوچ های پی در پی كه دوری به همراه دارد؛ بدنه موسيقی غمگين عشايری را ساخته است. اگر چه در اعياد مذهبی و ملی موسيقی های شاد به گوش می ‌رسد، ولی اساس موسيقی ايلات حزن آور است.

در اين روزها كه عشاير بزرگترين دوره عزاداری را می ‌گذرانند، هزينه ها بين خانوارها تقسيم می ‌شود. ايلات زندگی گروهی دارند. آنها در قشلاق به سر می ‌برند و از روستاهای نزديك روحانی و نوحه خوان می ‌آورند تا عزاداری كنند.

مراسم سينه زنی بين عشاير متفاوت است؛ به طور معمول سينه زنی بين اقوام فارس با حركت موزون پاها همراه است، ولی عشاير، آرام بر سر و سينه می زنند. حركات آنان حين عزاداری نمادين است. بیشتر مردم ايلاتی، كاه بر سر می ‌ريزند و شيون می ‌كنند.

رؤسای طوايف يا ريش سفيدها اجرای مراسم را بر عهده می ‌گيرند. هر خانواده هر چه در توان دارد، می ‌آورد. كسی گوسفند، ديگری برنج و برخی از زنان، نان می ‌پزند.

رسم اهدای نذورات نيز بين عشاير رونق ويژه ای دارد. بسياری از آنها برای بهبود بيمارانشان نذر می ‌كنند و در دهه محرم آن را ‌ادا می كنند.

نقل از:

ایلها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران؛ ایرج افشار سیستانی، 1368

مراسم دهه محرم مردم کرمان؛ سازمان میراث فرهنگی و گردشگری (chn)

منوی اصلی

امکانات