صبح رامهرمز - عرفی شدن عزاداری با نمادهای جديد

اگر چه کارکرد مهم عزاداری همان مذهبی بودن آن است، اما امروزه کارکرد اقتصادی و همچنين، زيبايی شناختی هم به کارکردهای مذهبی عزاداری و تعزيه خوانی اضافه شده است.

بررسی و مطالعه درباره بسياری از مغازه داران در بازار تهران نشان می دهد، که اين افراد در مقاطع زمانی نزديک به عزاداری، فعاليت اقتصادی معمول خود را تعطيل می کنند و به خريد و فروش ابزار و ادوات عزاداری می پردازند.

از طرفی پرچمها، علمها، و رنگهايی را که در مراسم عزاداری استفاده می شود، دایم و هر سال تغيير می دهند. اين امر موجب می شود که امروزه ديگر مانند گذشته نتوان برای سال های متمادی از نمادهای عزاداری استفاده کرد. در گذشته شايد – برای نمونه - از يک علم، 80 سال استفاده می کردند، اما امروزه چنين نيست؛ زیرا در واقع هيئت نه جا و مکان مناسبی برای نگهداری از اين نمادها دارد و نه اينکه کيفيت آنها به گونه ای است که بتوان آنها را برای سالهای متمادی حفظ کرد.

امروزه ابعاد زيبايی شناختی نمادها نيز اهميت بسياری پيدا کرده اند و بحث به روز بودن به حوزه عزاداری، تعزيه خوانی و نمادهایی که در تعزيه استفاده می شود، نيز تسری يافته است.
هيئتهای عزاداری و دسته ها با استفاده از نمادهای خاص در صددند تا هويت اجتماعی خود را نيز نشان دهند. شکل و شمايل ظاهری هيئتهای عزاداری به نوعی نشان دهنده جايگاه اجتماعی و موقعيت طبقاتی دسته های عزاداری هم هست. در واقع نمادهای عزاداری و نحوه استفاده دسته و هيئت از آنها بیانگر هويت و جايگاه اجتماعی آن دسته است. استفاده از نمادهای گوناگون گاهی با هدف خودنمايی و به نمايش گذاشتن هيبت و صلابت و عظمت دسته نيز صورت مي گيرد. اينها بخشی از تغييرات عمده ای است که در کارکردها و نيز نمادهای عزاداری روی داده است.

تغيير در ترکيب جمعيتی

این موضوع برای هيئت های عزاداری مقوله مهمی است که هم بر ساختار هيئت ها و هم بر ورود نمادهای جديد به هيئت های عزاداری تأثير داشته است.

امروزه بسياری از گردانندگان و دست اندرکاران هيئت های عزاداری جوانان هستند. ورود اين گروه سنی به هيئت های عزاداری موجب شده تا بر اساس نگاه خود به دين و امر قدسی در نمادهای عزاداری تغيير ايجاد کند و نمادها جديدی – مانند تصاوير و نيز ابزار و ادوات جديد موسيقی – را وارد تعزيه کنند. اين نمادهای جديد با ورود خود سبب تغيير در ساختار تعزيه و ماندگار شدند.

هيئت های سنتی با تغيير در نمادهای عزاداری و ورود نمادهای جديد به ساختار عزاداری چندان موافق نيستند. دليل مهم آنان اين است که ورود اين نمادهای جديد امر مقدس عزاداری را به يک امر روزمره و نه چندان مقدس تبديل می کند که گاهی با اصول مذهبی در تعارض قرار می گيرد. اما به طور اساسی وجود تعزيه خوانی که نوعی نمايش مذهبی است، اين فرصت را ايجاد می کند که به مقوله عزاداری به صورت يک ساختار امکان استفاده از نمادهای جديدرابدهد.