حضرت علي (ع) در ميان اهل فتوت به «فتي» شهرت دارد و اين لقب از حيث اصول عقايد اهل فتوت نيز درخور تأمل است. در طريقه «فتيان»، سه اصل محوري وجود دارد كه هر كس خواهد به اين طريقه بگرود ناگزير از پيروي اين سه اصل است:
1. سخا؛ و آن چنان بود كه هر چه داشت در طبق اخلاص مي نهاد و به ياران تقديم مي داشت.
2. صفا؛ فتيان مي گويند كسي داراي صفاست كه سينه را از كبر و كينه پاك كند و خلوص نيت و بينظري را پيشه خود سازد.
3. وفا؛ اهل فتوت ناگزير بودند كه به خلق خدا وفادار بمانند و كاري نكنند كه به بيوفايي موصوف گردند. هر كس حايز اين صفت مي شد او را «فتي» مي گفتند؛ يعني جوانمرد كه جمع آن فتيان است.
اهل فتوت البته براي «فتي» مراتبي قائل بودند و لذا ابراهيم خليل الله را نخستين نقطه دايره فتوت مي دانستند و او را «ابوالفتيان» مي ناميدند. پس از او، يوسف صديق و آنگاه «يوشع بن نوح» و اصحاب كهف بترتيب قرار مي گرفتند. پس از اينان، حضرت علي بن ابي طالب(ع) را خليفه و جانشين همه آنان مي انگاشتند. جوانمردان هر وقت که مي گفتند «فتي»، مقصودشان حضرت علي (ع) بود و هست؛ سند سلسله خود را هم به آن حضرت منتهي مي سازند.
علي(ع)، از ديدگاه اهل فتوت:
اهل فتوت در رسايل و آثارشان مكرر به جايگاه والاي علي (ع) تصريح كرده اند و وي را «قطب فتوت» مي دانسته اند. اهل فتوت آيه «يرفون بالنذر» را در شأن علي مي دانند؛ زيرا مظهر وفا بوده و وفا نهايت اقدام فتوت است.
«كاشي سمرقندي» مي نويسد: و از اين جهت حق - جل و علا - قطب اقطاب فتوت و سرور اصحاب اخوت اميرالمؤمنين علي را بدين مدح فرمود كه «يرفون بالنذر» و آن فروبست از عهده عهد سابق به احكام عقد لاحق.
اهل فتوت، در هنگام درآمدن به اين آيين، نخست بايد كه به وضو باشد و سپس توبه نصوح و نيز سربرهنه و مناجات با خدا (به دل) كند، تا او - به صفت فتوت و مروت - بعد از آن در ميان جوانمردان آيد و سلام كند و كلماتي را به عربي قرائت نمايد و سپس گويد: استاده ام استغفار گناه بي منهي را و ملازمت بندگي امر و نهي خداي - تبارك و تعالي - را و متابعت سنت پاك و عدت و خلوت محمد مصطفي (ص) را ... و تسليم بيعت فتوت شير خدا و عمزاده مصطفي (ص) و موصوف «هل اتي»T اميرالمؤمنين علي(ع) مرتضي را.
در فتوت مالي حضرت علي(ع)، اهل فتوت بر اين باورند که اين مقام نيز از آن حضرت علي است و – از این رو - «زركوب» در «فتوت نامه» مي گويد: و فتوت مالي هم اميرالمؤمنين علي را كرم الله وجهه بود كه چهار درم داشت؛ درمي پنهان بداد و درمي آشكار بداد و درمي به شب و درمي به روز، تا اين منزل شد.
شاه مردان، علي:
يكي از القابی که اهل فتوت به حضرت علي (ع) داده اند لقب «شاه مردان» است. در متون ادب پارسي نيز اين لقب سابقه داشته است و صاحب «قصص الانبيا» مي نويسد: ... تا عاقبت الامر به جايي رسيد كه بعد از رحلت حضرت رسول (ص) بر شاه مردان خروج كرد.
«سعدي شيرازي» نيز در این باره چنین می سراید:
پذيرفت از او شاه مردان جواب
يا در جايي ديگر می گويد:
کرم پيشه شاه مردان علي است
نوشته شده توسط samanghan |
لینک ثابت | موضوع:
ايران بعد از اسلام |
