مهندسان ایران باستان پی دو پوشه پاسارگاد
محوطه باستانی پاسارگاد (استان فارس) نخستین پایتخت دولت هخامنشیان است كه دو هزار و پانصد سال پیش به دستور كوروش هخامنشی ساخته شده است. در این مجموعه كه در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده است, آثاری مانند آرامگاه كوروش، كاخ بار عام، كاخ اختصاصی و مجموعههای دیگر وجود دارد.
مهندسان هخامنشی دو هزار و پانصد سال پیش برای جلوگیری از ریزش سازههای مجموعه پاسارگاد كه در منطقه زلزلهخیز ساخته شده است، از روش ابتكاری «در پی»، به صورت «پی دو پوشه» یا ( Base Isolation) استفاده كردهاند كه امروز در ساخت پی نیروگاههای هستهای و سازههای حساس به كار گرفته میشود.
روش «پی دو پوشه» شگردی فنی در مهندسی سازه و زلزله است كه كارشناسان قبل از ساخت سازه، از دو پی روی هم استفاده میكنند. پی اول به صورت ثابت است و پی دوم روی پی اول ساخته شده است و كارايي ارتعاشي دارد. بهرهگیری از این روش باعث میشود كه مقاومت سازهها در برابر زمینلرزه تا بیش از هفت ریشتر بالا برود و هنگام زلزله با حركت سازهها در قسمت پی، ضربه زلزله گرفته شود و سازه آسیب نبیند. از این روش هماكنون در ساخت سازههای حساس در كشورهای زلزلهخیز مانند ژاپن استفاده میشود.
بررسیهای بیشتر روی سازههای پاسارگاد نشان میدهد كه مهندسان هخامنشی، دو هزار و پانصد سال پیش در زیر سازههای این مجموعه، دو پی ساختهاند تا بتوانند ضربههای ناشی از زلزله و لغزش را بگیرند و سازهها هنگام زمینلرزه در این منطقه زلزلهخیز، آسیب نبینند.
پی اول از جنس سنگ و ملات ساروج است و پی دوم كه روی سطح تمام صاف پی اول جای گرفته است، تنها از جنس سنگ ساخته شده است و میتواند روی پی ثابت اول ارتعاش پیدا كند.
بررسیهای انجام شده در سازههای پاسارگاد، بخصوص تل تخت و زندان سكندر یا آرامگاه كمبوجیه، نشان میدهد كه مهندسان هخامنشی، افزون بر استفاده از پی دو پوش، با توجه به سست بودن خاك منطقه و سنگینی سازهها، پی این مجموعه را در عمق زیاد و سطح گستردهتری ساختهاند.
ایجاد پیسازههای این مجموعه در عمق زیاد و گستردگی بیشتر نسبت به سطح سازهها مانع «اختلاف نشست» و جلوگیری از تركخوردگی و فرسایش سازهها میشود.
با توجه به استفاده از روش «پی دو پوشه» و «پی عمیق» در این مجموعه، مهندسان هخامنشی دو مشكلِ اساسی یعنی اختلاف نشست و زلزله را در این منطقه حل كردهاند.
نقل از:
مقاله «پاسارگاد و مقاومت در مقابل زلزله هفت ریشتری» از دستاوردهای جدید علم باستانشناسی در ایران، از بخش باستانشناسی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، 1384
نوشته شده توسط samanghan |
لینک ثابت | موضوع:
ايران باستان |
