معنای واژگانی «ناییریکا» و «دوغذر»
بر پایه مدارك و شواهد موجود در ادوار دیرینه، زنان صاحب قدرت بودند و تواناییهای آنان در عرصه های وسیع اندیشه، عواطف، الهیات، اقتصاد، سیاست و هنر اثر گذاشته است. در اكتشافهاي باستانشناسی متعلق به فرهنگهای پیش از كشاورزی در جهان، نمادهای خدایی از جنس زن بسیار به دست آمده است كه به طور عموم بیانگر قدمت پرستش «مادر خدایی» در جوامع كهن است.
ضعف و زبونی و عجز، آن چنان كه در فرهنگهای امروزی به جنس زن نسبت می دهند، در فرهنگهای كهن و پیش از تاریخ با زنانگی بیگانه است.
در جوامع كهن زن با جسم و روانی سرشار از پدیدههایي حیاتبخش, قدم به ذهنیات انسان باستانی می گذارد و در كمال هوشیاری و خردمندی آنچه برای او ضرورت دارد, به زیور خلقت می آراید.
زن در متون باستان ایران «ناییریكا» خوانده شده است. واژه «نییری» در اصل به معنای دلیر و جنگاور است و به مردان «پهلوان» گفته می شد, اما همین واژه به گونه مادینه آن, یعنی «ناییریكا», برای زنان دلیر و نامآور نیز به كار رفته است. این واژه در زبان پهلوی «ناییریك» به كار رفته است.
در یادگار «بزرگمهر»، وزیر «انوشیروان»، از ناییریك یعنی «همسر نیك» به بزرگی یاد شده است. همین تلفظ هنوز در زبان «ارمنی» به معنای همسر و زن, استفاده ميشود.
واژه دیگری كه زن از دوران باستانی تا كنون بر خود دارد، «بانو» به معنای فروغ و روشنایی است. واژه «كد بانو» نیز از همین ریشه است. در اینجا «كد» به معنای خانه و جمع آن با «بانو», « روشنایی خانه» معنا می دهد.
واژه «دوغذر»
«دختر» در زبان اوستایی «دوغذر» و در زبان پهلوی «دخت» و «دختر» است. در این میان, دو واژه دیگر یكی «كنیزك» به معنای «زن كوچولو» كه كهنتر از واژه دختر است و ديگري واژه «دوشیزه» به معنای «دوست داشتنی كوچولو» وجود دارد.
بی شك, سخن در خصوص زن و احترام به او در فرهنگ ایرانی - اسلامی ما ایرانیان پایانی ندارد.
********************************
نقل از:
واژه نامه «پهلوی به زبان فارسی»، مکنزی
فرهنگ ایران باستان، جلد اول، ابراهیم پورداوود، 1354
<
