پیوندها

«تنبور» ساز باستانی 

«تنبور» جزء سازهای زهی محسوب می‏شود. قدمت این ساز به ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمی‎گردد و در واقع سازي عرفانی و محلی است.

بنا بر برخي از منابع تاریخی, اصالت تنبور به سرزمین ایران می‎رسد و بعدها به گونه‎های مختلف در فرهنگ‎های دیگر وارد شد و به شكل‏های متفاوتی متحول شد.

انواع مختلف تنبور عبارت‎اند از: تنبور بغدادی، تركی، خراسانی، پاندورا، تن پولا، طنبوره، دیوان. دیوان و عود هم از دیگر سازهایی است كه با تغییر دادن تنبور شكل گرفت.

«درویش علی چنگی»، موسیقی‎شناس و شاعر قرن نهم، در معرفی تنبور گفته است: سازی قدیمی است و از دو كلمه «طن» یعنی دل و «بوره» یعنی خراشیدن تشكیل شده است. تنبور جذابیتی روحانی دارد كه بسیاری از این جهت, از شنیدن صدای آن به حظ معنوی می‎رسند.

تنبور ۷۲ مقام دارد كه تعدادی از آنها مقام‎های «حقانی» و تعدادی دیگر «مجازی» هستند.  مقام‏های حقانی به نواهايي گفته می‎شود كه در زمان‏ها و حالت‏های روحانی بر برخی از دراویش الهام مي‎شده است و در واقع آهنگسازی وجود نداشته است؛ اما مقام‎های مجازی را عده‎ای به صورت معمول مي‎ساخته‎اند. مقام‎ها در اصل حتی حالت آوازی هم داشته‎اند.

هنگام نواختن تنبور, گویی وجود آدمی با ساز یكی می‎شود و هر دو به نوا درمی‎آیند. در نواختن تنبور, حس غریبی نهفته است كه از نوع و جنس زمینی نیست. سازی كه روح بسیار محترمی دارد و ارجمندی آن در خور ستایش است.

در واقع یكی از تفاوت‏های بارز موسیقی شرق و غرب در این ساز نمایان می‎شود و آن هم وابسته بودن به نوعی عرفان اصیل و بكر شرقی است كه با گونه‎ای درون‎گرایی معنوی از موسیقی غربی جدا می‎شود.

مقام و حرمتی كه برای این ساز وجود دارد, باعث شده است كه عده‎ای از نت برای آموزش آن استفاده نكنند؛ اگر چه بسیاری آموزش آن را بر اساس نت‎نویسی معمول انجام می‎دهند. این ساز در زمان‎های گذشته آن قدر با احترام بود كه حتی روی آن قیمت نمي‎گذاشتند و تنها آن را در پارچه سبز متبركی مي‎پیچاندند و هر كس بنا بر موقعیت مالی خود مبلغی را به صورت هدیه به صاحب آن می‏پرداخت. در حال حاضر تنبور در استان كرمانشاه و مناطق كردنشین ساز اساسی در تک‏نوازی و هم‏نوازی است.

موسیقى تنبور در این منطقه سه زیرمجموعه دارد:

1ـ موسیقى باستانى تنبور

2ـ موسیقى مقام‏هاى حقانى

3ـ ساخته‎هاى معاصران

در میان این سه مجموعه، مقام‏هاى حقانى تنبور، خاص محافل ذكر طریقت یارى است و مقام‏هاى باستانى به صورت مجموعه نغمگى براى پرداختن به موسيقي «ساخته‎هاى معاصران» به كار مى رود.

************************************              

نقل از:

مقاله آقای مسعود خلدی رضایی؛ از كرمانشاه

منوی اصلی

امکانات