پیوندها

تاریخ آموزش و پرورش قسمت اول 

سلوكیان تا ساسانیان

با انقراض سلسله هخامنشی به دست اسكندر مقدونی و سپس تأسیس سلسله «سلوكی» در ایران، شكوفایی فرهنگی ایران در مقایسه با دوران گذشته به واقع از میان رفت.

به عبارتی، در این دوره آموزش و پرورش به شیوه سنتی ركود یافت؛ زیرا بنا به مدارک و مستندات تاریخی بسیاری از آتشكده‌ها و دیگر اماكن آموزشی به دست سلوكیان ویران شد و برای یونانی كردن آداب و رسوم اجتماعی و تربیتی ایرانیان تلاش بسیاری صورت گرفت.

در واقع سلوكی‌ها عامل بزرگی برای «یونانی كردن» مشرق زمین بودند و در شهر سلوكیه، علوم و دانش و صنایع یونانی ترویج و تبلیغ می‌شد؛ برای نمونه، «دیوژن بابلی» و جانشین او «اپلدور» فلسفه «رواقی» را در سلوكیه تعلیم و تعلم می‌کردند.

به طور كلی در دوره سلوكیان علم و دانش در ایران رو به ضعف و فتور نهاد و نهادهای آموزشی و مقررات حاكم بر آن به طور تقریبی مختل شد. اما با روی كار آمدن خاندان پارتی و آغاز زمامداری شاهان اشكانی، بار دیگر فرهنگ ایرانی احیا شد و با گذشت زمان روز به روز بر غنای فرهنگی ایران آن عصر افزوده گشت؛ البته از تعلیم و تعلم و تربیت دوران پارت‌ها نیز اطلاعات چندانی در دست نیست، اما به طور مسلم زبان پارتیان، زبان پهلوی نامیده می‌شد و البته اندک تفاوتی با پهلوی ساسانی نیز داشت.

خط اشكانیان، آرامی بود؛ البته از خط یونانی و پهلوی نیز استفاده می‌کردند. همچنین، نباید تصور كرد كه خط میخی (پارسی باستان) به طور كلی متروک شده بود؛ زیرا در بابل لوح‌هایی از اشكانیان به خط میخی یافت شده است.

به طور كلی، در این باب می‌توان اظهار کرد كه پارتیان در اوایل زمامداری خویش از زبان یونانی در نگارش كتیبه‌ها و روی سكه‌ها استفاده می‌كردند و بتدریج از اواخر قرن اول میلادی، زبان یونانی كنار نهاده شد و زبان پارتی جایگزین آن گردید.

اشكانیان روی پوست آهو، كتان و «پاپیروس» می‌نگاشتند. از جمله سه نوشته مربوط به دوران زمامداری پارتیان در «اورامان كردستان» كشف شده است كه هر سه بر پوست آهو نگارش یافته است و دو برگ آن به خط یونانی و سومی به زبان پهلوی و خط آرامی است.

پارتیان به سبب ایرانی بودن و گرایش به سنت‌های كهن، کوشش کردند تا نهادهای آموزش و پرورش را به سبک پیشین زنده کنند؛ به گونه‌ای كه در نیمه دوم حكومت اشكانی آتشكده‌ها رونق بسیار داشت و آموزش و تعلیم به دست مغان استحكام نسبی یافت و حتی برای گروه‌های اشراف و خاندان برگزیده آموزشگاه‌هایی دایر شد.

اشكانیان به جوانان خود سواری و تیراندازی و شیوه‌های گوناگون جنگیدن را می‌آموختند و به طور كلی می‌توان گفت تربیت آنها متناسب با نیازهای ملی بود؛ البته اشكانیان خواندن و نوشتن نیز می‌آموختند، ولی این امر مختص طبقات اشراف و ممتاز جامعه بود.

آن گونه كه از تواریخ برمی‌آید، برنامه سوادآموزی و درسی نوباوگان طبقات ممتاز اشكانیان شامل این موارد بود:

علوم دینی، خواندن و نوشتن، حساب، علم‌الاشیا و دروس علمی همچون كشاورزی.

نكته بسیار جالب درباره دانش عصر اشكانی، پیدایش و اختراع نوعی شبه «پیل الكتریكی» است كه در حفاری‌های قریه‌ای در اطراف بغداد، نمونه‌های بسیاری از آن یافت شد. اشكانیان از این پیل‌ها به میزان چشمگیری نیروی برق به دست می‌آوردند و از آن برای آبكاری مصنوعات خویش استفاده می‌کردند. به عبارت دیگر، همان عملی را كه امروزه «آبكاری الكتریكی» نامیده می‌شود، انجام می‌‌دادند.
نقل از:

1_ الماسی، علی محمد؛ تاریخ آموزش و پرورش اسلام و ایران؛ 1370

2_ پیرنیا، حسن؛ تاریخ ایران باستان؛ جلد سوم، 1380

3_ حكمت، علیرضا؛ آموزش و پرورش در ایران باستان؛ 1350

4_ درانی، كمال؛ تاریخ آموزش و پرورش ایران قبل و بعد از اسلام؛ 1376

منوی اصلی

امکانات