| تبليغات | X |
صبح رامهرمز
samanghan
|
|
ابیراهی کما کما از ترکیب حروف اول «Cometlike appearance» به معنی «صورت ظاهر ستاره دنبالهدار مانند» یک نقطه شیئی خارج از محور عدسی استخراج شده است. اگر جسمی که میخواهیم تصویر آن را توسط دستگاه نوری ایجاد کنیم، روی محور اصلی سیستم نباشد، انحرافی در تصویر حاصله بوجود میآید که آن را ابیراهی کما میگویند و بر دو نوع کما مثبت و منفی میباشد. دید کلیکما ، ابیراهی تکرنگ مرتبه سوم است که یک ابیراهی خارج از محور بوده، نسبت به محور نوری نیمه متقارن است و به سرعت با تغییر دهانه r تغییر میکند. هرچند که میتوان عدسی را برابر سایر ابیراهیها از جمله ابیراهی کروی تصحیح کرد و همه پرتوها را در روی محور به نحو مطلوبی کانونی کرد، ولی کیفیت تصاویر نقاط خارج از محور دارای وضوح مطلوبی نخواهد بود، مگر اینکه عدسی را برای کما نیز تصحیح کرده باشند. ابیراهی کما از چه چیزی ناشی میشود؟این ابیراهی ناشی از پرتوهای موازی عمودی یا مماسی شکسته شده توسط عدسی است. هر ناحیه دایرهای عدسی ، تصویری دایرهای که دایره کمایی نامیده میشود، تشکیل میدهد. پرتوهایی که در صفحه مماسی قرار دارند، تصویری در بالای هر دایره کمایی و پرتوهایی که در صفحه کمانی (صفحه افقی) قرار دارند، تصویری در زیر هر دایره کمایی تشکیل میدهند. تصاویر مربوطه به پرتوهای منتسب به صفحات دیگر ، دایره کمایی را کامل میکنند. ترکیب تمام این دوایر کمایی که شعاع آنها با افزایش شعاع مناطق بزرگتر میشود، شکلی شبیه یک ستاره دنبالهدار میدهد، وجه تسمیه این ابیراهی نیز به همین علت است. انواع ابیراهی کماکما مثبتبزرگنمایی برای اجزای مختلف عدسی فرق میکند. هرگاه بزرگنمایی برای پرتوهای خارجی عبوری از عدسی بزرگتر از بزرگنمایی پرتوهای عبوری از مرکز آن باشد، میگویند کما مثبت است. کما منفیهرگاه بزرگنمایی برای پرتوهای خارجی عبوری از عدسی کوچکتر از بزرگنمایی پرتوهای عبوری از مرکز آن باشد، کما منفی خواهد بود. چگونه میتوان دستگاهی ساخت که فاقد ابیراهی کما باشد؟شکل عدسی مقدار ابیراهی کما را تحت تاثیر قرار میدهد. همچنین سمتگیری یک عدسی روی بیراهیهای آن تاثیر میگذارد. با ترکیب عدسیها این امکان وجود دارد که چندین ابیراهی را همزمان با خمش عدسیها به گونهای که بیراهیهای همگانی حاصل از ترکیب ، کوچکتر از مقادیر آنها برای عدسیهای جداگانه باشد، تصحیح کرد.
شگفتيهاي فضا حقيقت اول، جوشكاري سرد آيا ميدانستيد كه اگر دو قطعه فلز در فضا با هم تماس پيدا كنند ديگر تا ابد به هم ميچسبند؟ شايد اين موضوع باور كردني به نظر نرسد ولي كاملا حقيقت دارد. دو قطعه فلز كه هيچ نوع روكشي نداشته باشند در محيط خلاء فضا به هم ميچسبند و تبديل به يك قطعه فلز ميشوند. اين اتفاق بر روي زمين غيرممكن است زيرا اتمسفر زمين لايهاي از مادهاي اكسيده شده روي فلزات ميكشد. اين خاصيت ميتواند در فضا براي فضانوردان مشكلساز باشد اما براي جلوگيري از بروز هر نوع اشكالي قبل از بردن ابزار و وسايل مختلف به فضا روي آنها را با لايه خاصي ميپوشانند. عمل چسبيدن قطعات فلز به يكديگر در فضا «جوشكاري سرد» ناميده ميشود. حقيقت دوم، فعاليتهاي خورشيدي و موسيقي احتمالا فعاليتهاي خورشيدي دليل اصلي آواي زيباي ويلونهاي استراديواري هستند. «آنتونيو استراديواري» بزرگترين ويلونساز تاريخ بشر محسوب ميشود. او در قرون هفدهم و هجدهم در ايتاليا ميزيسته است. دانشمندان و موسيقيدانها هنوز نتوانستهاند دليل آواي باور نكردني و زيباي ويلونهاي ساخته دست استراديواري را دريابند ولي معتقدند كيفيت خوب چوب اين ويلونها عاملي بسيار مهم ميباشد. از سالهاي 1500 تا 1800 عصر يخبندان ضعيفي در زمين اتفاق افتاد كه دليل اصلي آن افزايش فعاليت آتشفشانها و كاهش فعاليت خورشيد ميباشد. همين سرما باعث شد چوب درختاني كه استراديواري براي ساخت ويلونهايش از آن استفاده ميكرد سخت شود و همين سختي ناشي از كمحرارتي خورشيد سبب شد ويلونهاي او با قيمت گزاف به فروش بروند به طوري كه هنوز كسي نتوانسته ويلوني به خوبي او بسازد. حقيقت سوم، ماههاي ديگر آيا شنيدهايد كه زمين دست كم چهار ماه دارد؟ هر چند كه اين گفته صددرصد درست نيست ولي به واقعيت بسيار نزديك است. در سال 1986 «دانكن والدرون» سيارهاي كوچك (به قطر 5 كيلومتر) را كشف كرد كه با مداري بيضي شكل به دور زمين ميچرخد و به همين خاطر به نظر ميرسد كه اين سياره و زمين پيوسته يكديگر را دنبال ميكنند. اين سياره «كريني» (و همچنين پيكتس) ناميده ميشود و به خاطر اين ارتباط نزديك و غيرمعمول آن با زمين، گاهي به عنوان «ماه دوم» زمين هم خوانده ميشود. كريني از پلوتون هم كمنورتر است و براي مشاهده آن نياز به تلسكوپ بسيار قوي ميباشد. بعد از كشف كريني دست كم سه سياره كوچك و مشابه ديگر هم كشف شده است. اين اتفاق در منظومه شمسي عجيب نيست و اكثر سيارات داراي چندين ماه ميباشند. در تصوير بالا زمين با رنگ آبي و يك علامت بعلاوه روي آن و كريني به رنگ زرد نشان داده شده است. حقيقت چهارم، ستاره جورج در قديم اورانوس، ستاره جورج ناميده ميشد. وقتي در سال 1781 «سر ويليام هرش» اورانوس را كشف كرد افتخار نامگذاري آن به او اعطا شد و هرش به ياد ولينعمت خود «شاه جورج سوم» (معروف به شاه جورج ديوانه) آن را «ستاره جورج» ناميد. «سر ويليام هرش» در خطابه خود در اين رابطه اظهار داشت: در قرون افسانهپرور باستان نامهاي «مركوري» (عطارد)، «ونوس» (زهره)، «مارس» «مريخ»، «ژوپيتر» (برجيس) و «ساترن» (كيوان) كه برگرفته از قهرمانان افسانهاي و الهههاي آن دوران بود بر روي سيارات نهاده شد. در عصر حاضر كه به عصر فلسفه معروف است ديگر نميتوان به خود اجازه انتخاب نامهاي مشابه را براي اين جسم آسماني داد. اولين نكته در هر رويداد ويژه و برجسته زمان آن است. بگذاريد در آينده، هر وقت پرسيده شد آخرين سياره منظومه شمسي چه زماني كشف شد با سربلندي گفته شود «در عصر شاه جورج سوم». اورانوس اولين سيارهاي است كه به وسيله تلسكوپ كشف گرديد. حقيقت پنجم، دب اكبر يك صورت فلكي نيست بسياري از مردم فكر ميكنند دب اكبر يك صورت فلكي است در حالي كه اين طور نيست و دب اكبر در حقيقت يك برج دستهاي از ستارگان ميباشد. برج دستهاي ستارگان به دستهاي از ستارهها گفته ميشود كه نام آنها در ميان 88 نام رسمي صور فلكي نيست و ستارههاي آن هم ارتباط فيزيكي با يكديگر ندارند و حتي گاه از يكديگر فاصله زيادي دارند. اين دسته ستارگان گاه خود گروهي از يك صورت فلكي ميباشند. دب اكبر هم از هفت ستاره درخشان صورت فلكيUrsaMajor (خرس بزرگ) تشكيل شده است. حقيقت ششم، رژيم خورشيدي خورشيد به دليل بادهاي خورشيدي در هر ثانيه يك ميليارد كيلوگرم وزن كم ميكند. بادهاي خورشيدي مواد و ذراتي هستند كه به خاطر دماي بيش از حد خورشيد از آن جدا ميشوند و حاصل انرژي جنبشي بيش از اندازه در آن ميباشند. آيا ميدانستيد كه يك سر سوزن از انرژي خورشيد كافي است تا انساني در فاصله 160 كيلومتري آن كشته شود؟ حقيقت هفتم، نور باستاني نوري كه همين الان از خورشيد به زمين ميرسد 30 هزار سال عمر دارد. نور خورشيدي كه ما امروز ميبينيم 30 هزار سال پيش در هسته خورشيد توليد شده است. اين نور بيشتر اين زمان را صرف عبور از اتمهاي متراكم سازنده خورشيد نموده و از زمان خروج از خورشيد تا وقتي به زمين برسد، تنها هشت دقيقه وقت صرف كرده است! حرارت هسته خورشيد 000/600/13 كلوين ميباشد (درجه حرارت كلوين برابر درجه سانتيگراد بعلاوه عدد 273 است). حقيقت هشتم، خداحافظ دوست قديمي! ماه به تدريج از زمين دور ميشود. هر ساله ماه 8/3 سانتيمتر از زمين بيشتر فاصله ميگيرد. در عين حال سرعت گردش زمين به دور خودش در هر روز از هر قرن 002/0 ثانيه كاهش مييابد. دانشمندان نميدانند ماه چگونه به وجود آمده است ولي همه اين تئوري را پذيرفتهاند كه زماني يك شي بزرگ به اندازه مريخ به زمين اصابت كرد و در نتيجه ماه از آن جدا شد.
كيهان شناسي در هزاره نو مقدمه انجمن نجوم آماتوري ايران بعنوان مركزي قانونمند درزمينه برنامه هايي نجوم آماتوري طي ساليان اخير فعاليتهاي مطلوبي در اين بخش اين بخش داشته است كه از جمله به برگزار ي دوره هاي آموزشي رصد هاي خارج از شهر ،رصدهاي عمومي درپاركها و فرهنگسراها ،برگزاري همايش و نشستهاي نجوم آماتوري ،ساخت وراه اندازي مراكزنجومي همچون مركزاختر شناسي ابن صلاح همداني دراستان همدان و رصد خانه شهرك توحيد در استان بوشهرپرداخته وبا عضوگيري ،تهيه خبر نامه و گاهنامه و ارايه مقالات تخصصي درسايت اينترنتي انجمن و درهمكاري با رسانه هاي گروهي كشور ازجمله روزنامه مجلات علمي و صداو سيما ، سعي درگسترش دانش كهن و درعين حال جذاب اختر شناسي داشته است.مقاله اي كه تحت عنوان كيهان شناسي در هزاره نوارايه شده ازجمله تلاشهاي يكي ازاعضاي فعال انجمن به نام سركار خانم سيما قديرزاده است كه تا بحال دودوره آموزشي را درانجمن پشت سر گذارده اند و در رصدها ي تخصصي و فعاليتهاي گروهي زيادي در كنار ديگر اعضا و بالاخص گروه پژوهش انجمن بوده اند
ادامه مطلب
قطره سياه کجا بود؟ د
ر حاليکه گزارشهای رصد گذر زهره از سراسر دنيا منتشر مي شود، مسئله مطرح در گروه های رصدی، قطره سياه است: چرا بعضی از مردم آن را ديده اند در صورتيکه بقيه نديده اند؟ اين پديده واقعا اتفاق افتاده است؟ اثر قطره سياه وقتی ديده می شود که گاهی در محل اتصال زهره به لبه خورشيد تکه سياهی ظاهر می شود که به زهره شکل قطره اشک می دهد. اين پديده بيشتر در قرن 18 و 19 مشاهده و بررسی شده است. هنوز خيلی از رصدگران گزارشی از مشاهده قطره سياه نداده اند. و کسانی که آن را ديده اند، آن را به وضوح قطره سياهی که در گذشته ديده شده نيافته اند و از اعلام آن به عنوان قطره سياه خودداری کرده اند. نظرهای مختلفی برای دليل اين اختلاف وجود دارد. يک نظريه برجسته وجود تلسکوپهای قويتر را ذکر مي کند. حتی شرايط جوی مناسب هم به عنوان يک دليل پيشنهاد شده است. Lorenzo Comolli ، گذر را از اطراف شهر ميلان مشاهده کرده و رصد قطره سياه را در لحظه خروج زهره از سطح خورشيد گزارش کرده نه در لحظه ورود آن. در رابطه با لحظه ورود او می گويد: " چون رصد با کيفيت خوب انجام شد، من قطره سياه را نديدم. محل ورود قرص صاف بود. در لحظه خروج با شرايط بدتر رصدی ، قطره سياه وجود داشت. بخصوص در بدترين لحظه رصد." Govert Schilling ، همکار مجله Sky & Telescope ، کسی که گذر را از نيوزلند مشاهده کرده می گويد: " وقتی به ورود زهره به سطح خورشيد با دوربين دوچشمی نگاه کردم، گمان کردم چيزی را می بينم که شما به آن قطره سياه می گوييد، ولی با رصد با ابزارهای دقيق تر چيزی مثل قطره سياه مشاهده نشد." بعضی تصاوير گذر، نقطه برخورد را بدون کوچکترين اثری از قطره سياه نشان می دهند (مانند تصوير زير) . بعضی تصاوير ديگر، تيرگی و ناصافی محل اتصال را در بين زهره و خورشيد در لحظه ورود يا خروج نشان می دهند که کاملا هم حالت قرص مانند سياره را از بين نمی برد.تعداد کمی آنچه در قرن گذشته قطره سياه ناميده شده را نشان می دهند. سه تصوير ترکيب شده اند تا لحظه برخورد سوم را نشان دهند. اين تصوير توسط عدسی 16 اينچ f/16 در ايتاليا گرفته شده است. " بخشی از اين مسئله می تواند به دقت بستگی داشته باشد. " Jay Pasachoff (کالج ويليام ) می گويد. او می گويد مطالعات او و Glenn Schneider (دانشگاه آريزونا) از تصاوير فضايی سالهای 1999 و 2003 گذر عطارد نشان می دهد که ابزار اپتيکی و قدرت تفکيک پذيری عوامل موثری در اثر قطره سياه هستند. " بنابراين عجيب نيست که تلسکوپهای بزرگ که قابليت تفکيک نقاط بالاتری دارند، اثر قطره سياه را نشان نمی دهند." او تصاويری را از ماهواره TRACE بررسی خواهد کرد تا ديد بهتری از اين پديده داشته باشد. بنابراين اثر قطره سياه در قرن 21 هم مانند قرن 19 به صورت معما باقی مانده است. اين بحث احتمالا با گزارشهای رصدهای بيشتر در رابطه با اينکه چه چيزی يک قطره سياه حقيقی را تشکيل می دهد ادامه پيدا می کند. و آن باقی می ماند تا اينکه شرايط پيدايش قطره سياه ، با بررسی و مقايسه گزارشهايی که در هفته ها و ماه های جاری بدست می آيد و يا حتی در زمان گذر بعدی زهره يعنی در 6 ژوئن 2012، مشخص شود. سری تصاوير عکس برداری شده در سنگاپور که به طور مشخص اثر قطره سياه را نشان می دهند. ولی در تصاوير با کيفيت بالاتر هيچ يک از اين موارد ديده نمی شود.
گذر الهه عشق و زيبايي از مقابل مهر تابان به جرات مي توان گفت كه آماتورهاي نجوم امروز ايران از جمله خوش اقبال ترين علاقمندان اين عرصه هستند . چرا كه پس از خورشيد گرفتگيهاي كامل سالهاي 74 و 78 در كشور و ماه گرفتگي كامل و بارشهاي شهابي،اين بار وطي دوسال متوالي ( سالهاي 82 و83 ) شاهد وقايع جذاب نجومي هستند و به همين دليل امسال از سوي انجمن نجوم آماتوري ايران براي ايجاد انگيزه فعاليتهاي بيشترسال نجوم ناميده شد . ترانزيت سياره تير ، خورشيد گرفتگي 10 خرداد ، ماه گرفتگي كامل 18 آبان ،مقابله مطلوب سياره بهرام درتابستان كه تا 284 سال ديگر با اين كيفيت تكرار نخواهد شد ، از جمله وقايع نجومي سال 82 بودند و در سال 1383 خورشيدي ، ماه گرفتگي كامل 15 ارديبشهت ، گذرسياره ناهيد پس از 122سال درخرداد ماه و …
ادامه مطلب
آيا يک برخورد آسمانی سبب " مرگ عظيم" شده است؟ نزديک ربع قرن است که زمين شناسان دريافته اند برخورد عظيمی در انقراض دايناسورها و تعداد زيادی از ديگر موجودات زمين در 65 ميليون سال پيش نقش داشته است (يا احتمالا دليل اصلی بوده است. ) . سر انجام اثر اين حادثه ، حفره ای با عرض 180 کيلومتر ، در پايينتر از جايی که امروزه شبه جزيره ياکاتان مکزيک است، کشف شد. 65 ميليون سال پيش ، برخورد متحول کننده يک شهاب سنگ يا يک دنباله دار، وضعيت آب و هوايدنيا را مختل کرد و بيشتر گياهان و جانداران زمين از جمله دايناسورها از بين رفتند. اين نقاشی توسط Don Davis ، چند ثانيه بعد از اصابت را در شمال جايی که امروزه شبه جزيره ياکاتان مکزيک است نشان می دهد.
ادامه مطلب
چرخه ساروس در گذر زهره با توجه به نزديكي واقعة هيجاني گذر زهره در 19 خرداد 1383، در اين مقاله سعي نمودم تا با شكلي ديگرآن را مورد بررسي قرار دهم تا در هنگام گذر با تفكري بسيار عميقتر از يك عبور ساده آن را با تمام وجود لمس كنيم. در ضمن مقالة فوق حاصل مطالعات، محاسبات و تفكرات اينجانب از گذر زهره ميباشد. تنها منبع مورد استفاده من دو مقاله به همراه يك ليست شش هزار ساله در سايت Mreclipse.com ميباشد.
ادامه مطلب
عنوان : طول جغرافيايي و نجوم ( مرتبط با خسوف ارديبهشت و آبان 1383 ) موقعيت جغرافيايي هر نقطه از سطح زمين توسط دو مبداء تعيين مي شود. يكي مبداء كه نسبت به دايره استوا سنجيده مي شود و مبداء ديگر كه نسبت به نصف النهار مبداء كه نصف النهاري قرار دادي مي باشد سنجيده مي شود. به طور مثال وقتي مي خواهيم موقعيت نقطه اي را بر روي نقشه جغرافيايي تعيين كنيم موقعيت را به ترتيب با تشريح اختلاف درجه آن نسبت به نصف النهار مبداء يا همان طول جغرافيايي تعيين مي كنيم. عرض جغرافيايي هر محل را در نجوم مي شود به راحتي توسط ستاره قطبي تعيين نمود ولي آيا مي شود بوسيله نجوم و عوامل نجومي طول جغرافيايي مناطق را تعيين نمود؟ و يا مي شود با دانستن اختلاف ساعت پديده اي نجومي در دو محل خاص اختلاف طول جغرافيايي آن دو را به دست آورد ؟ جواب مثبت است. فقط كافي است كه كمي در مورد تقسيمات طول جغرافيايي اطلاعات داشته باشيد طول جغرافيايي نسبت به نصف النهار مبدا سنجيده مي شود و قبل از كشف قاره آمريكا خط فرضي آن از جزاير خالدات (قناري) به عنوان غربي ترين نقطه زمين مي گذشت و بعد از آن تا سال 1912 نصف النهار پاريس و بعد هم از سال 1912 تا كنون نصف انهار مبداء صفر طول جغرافيايي است و زمين را به دو قسمت مساويي 180 درجه در غرب و 180 درجه در شرق تقسيم مي كند. براي بدست آوردن طول جغرافيايي هر نقطه بايد به چند نكته توجه داشت: زمين در مدت 24 ساعت يكبار محور خود را از طرف مغرب به مشرق طي مي كند. ظهر براي هر نقطه از سطح زمين عبارت است از زماني كه خورشيد به نصف النهار آن نقطه مي رسد. نظر به اينكه زمين در مدت 24 ساعت يكبار دور خود مي چرخد لذا هر 15 درجه طول جغرافيايي آن در مدت يك ساعت از مقابل خورشيد عبور مي كند. بنابراين با توجه به اين اطلاعات از روي اختلاف ساعت دو نقطه مي توانيم به اختلاف طول جغرافيايي آنها و يا به عكس با داشتن طول جغرافيايي دو نقطه به اختلاف ساعت آن دو نقطه پي ببريم. حال چگونه نجوم، اختلاف ساعت و طول جغرافيايي به هم مرتبط مي شوند؟ به خاطر اينكه حركات خورشيد ، ماه و زمين عوامل اصلي خسوف و كسوف مي باشند و حركت خورشيد در هر منطقه بر مبناي حركت خورشيد بر روي طول جغرافايي آن نقطه مي باشد، پس با اختلاف ساعت مشاهده پديده هاي نجومي مانند خسوف و كسوف در مناطق مختلف و محاسبه زمان آغاز و پايان اين پديده ها مي شود به اختلاف طول جغرافيايي محلي خاص پي برد و بالعكس و حتي مي شود با زمان مشاهده پديده در كشوري و قرار دادن شهري در آن كشور به عنوان شهر مبنا و سنجش تفاوت طول جغرافيايي آن نسبت به شهر هاي مجاور اختلاف طول و ساعت چند شهر را توسط خسوف و كسوف تعيين نمود. مثلاً در ايران با قرار دادن تهران به عناون مرجع و شهرهاي طبس و اروميه و يا حتي سمنان و مشاهده پديده هاي مذكور و زمان سنجي دقيق اختلاف طول جغرافيايي اين شهر را نسبت به هم تعيين نمود.
ماه گرفتگي (خسوف كامل) ماه گرفتگي كه از قرار گرفتن كره ماه، اين تنها قمر زمين در سايه مخروطي شكل كره خاكي يعني زمين روي مي دهد و زمين بين ماه و خورشيد قرار ميگيرد. اين واقعه كه بين 3-0 بار در سال رخ مي دهد، عليرغم آنكه برخي سالها شاهد آن نيستيم و در برخي از اوقات ديگر سال حداكثر سه بار روي مي دهد، اما براي اكثر ساكنين زمين قابل مشاهده است . چرا كه كره ماه به نسبت زمين كوچك و براي تمامي كساني كه ماه را در آسمان شب خود دارند، اين گرفت قابل رصد است. ماه گرفتگي همچون خور شيد گرفتگي داراي دوره منظم است كه ايرانيان باستان از آن مطلع بوده اند و به ساروس (دوره) مشهور است. در هر چرخش ماهيانه كره ماه بدور زمين، يكبار ماه زمين و خورشيد بنحوي در يك خط قرار ميگيرند كه زمين بين ماه و خورشيد است، اما اختلاف مداري ماه با مدار زمين (9/5 درجه)باعث ميشود كه هميشه سايه زمين بر روي ماه نيافتد.
ادامه مطلب
نپتون نپتون آخرین و بیرونی ترین غول گازی است. قطر استوایی این سیاره 49500 کیلومتر است (760/30 مایل). اگر نپتون را توخالی فرض کنیم 60کره زمین در آن جای می گیرند. نپتون هر 165 سال یکبار مدارش به دور خورشید را طی می کند. نپتون 8 قمر دارد که تمامی آنها توسط وویجر کشف شده اند. یکروز نپتون 16 ساعت و 6 دقیقه و 42 ثانیه است نپتون در 23 سپتامبر سال 1846 توسط جوهان گاتفریدگال در رصدخانه برلین کشف شد. دو سوم دورنی نپتون از آب، سنگ مذاب و آمونیاک ومتان مایع تشکیل شده است همچنین یک سوم بیرونی این سیاره از گازهای داغ برگرفته شده از هیدروژن، هلیوم، آب و متان تشکیل شده است. نپتون سیاره ای فعال با لکه های بزرگ تیره، یادآور تن بادهای مشتری است. بزرگترین لکه تیره Greatdarkspot (GDS) نام دارد که تقریباً اندازه زمین است. مانند لکه عظیم سرخ، (GRS) بر روی مشتری. ویجر یک ابر کوچک به شکلی غیر عادی که به سمت شرق و در 16 ساعت به دور نپتون حرکت می کرد را کشف کرد.
ادامه مطلب
معمای کهکشان حلقوی قطبی دراواخردهه 1970 بودكه به لاسرنا شيلي رسیدم ،و براي رصد در رصد خانه سررو تولولو(Cerrotololo) از مجموعه رصدخانه هاي آمریکا، داخل دفتر فرانسيس شوايتزر اخترشناس شدم. او به من نگاهي کرد و گفت: اجازه بدهید یک کهکشان فوق العاده به شما نشان بدهم که پیدا کرده ام. من یک عکس از یک کهکشان پهن با ساختاری حلقوی مانند، گسترده از قطب به قطب دیدم و گفتم: آه، من کهکشان دیگری را مثل آن می شناسم. یک جدول پیدا کردم و یک مورد مشابه به او نشان دادم، سپس در اینجا ما تصمیم به مطالعه کهکشانهای حلقوی قطبی گرفتیم. عکس زیبايي که توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده از NGC4650A است، نمونه اصلی کهکشان حلقوی قطبی که تقریباً 130 میلیون سال نوری فاصله دارد، این جزئیات ساختار رانشان می دهد.ساختار مرکز کهکشان،كهكشاني عرضی شکل است که ستاره ها،گازیاغباري درآن قابل تشخیص نمی باشند،كه تاقطبهارااحاطه کرده اند. (ازچپ به راست تصویري كه نشان داده شده)بصورت چیزی مانندیک حلقه پیچ خورده ازماده ستاره ای به نظرمی آیدکه 60000 سال نوری فاصله دارد.درمقايسه بامرکزيك کهکشان ،دراین حلقه ستاره هاي آبی جوان ابرغول متعددی مشاهده ميشود.نحوه شکل گيري ستاره هاي آن بوسيله گازهای یونيزه شده خطوط پرتوهاي طيفي قابل شناسايي است . کهکشانهای حلقوی قطبی چگونه شکل میگیرند؟یک اثر،ازتجمع همسایه هایشان میآید . دراولین مدلها اينگونه فرض می شود كه آنها هنگامي توسعه مي يابند كه یک کهکشان با تجمع گاز ضعیف با یک كوتوله مملو از گاز و يا با نواري از گازكهكشان همسايه ،ادغام می شود. حرکت تقدیمی ،سبب منتشر شدن گاز و اگر گاز به مدار قطبی برسد، بعد از بیلیونها سال یک حلقه قطبی شکل می گیرد. بدبختانه، این قبیل نمونه ها، انطباق ضعيفي با كهكشان NGC4650A دارد. اساساً با استفاده رادیوتلسکوپ ها و بررسي كيفيت بالا ي هیدروژن خنثی مشهوداست ، ماگدا آرنوبولدي( از رصدخانه تورينو ایتالیا ) و همکارش یک مدل متفاوت مطرح کردند: یک ترکیب از دو صفحه کهکشان،عمودبریکدیگر. آنها حلقه ای در NGC4650A تشخیص دادند كه چنان پر جرم ، گسترده و تقریباً در لبه يك صفحه است. پیچ وتاب آشکاردرصفحه،ناشی ازبازوهای مارپیچی است که باستاره های جوان شکل میگیرند. بعد ازيك ميلياردسال ازفشرده شدن،جرم دوکهکشان محدداًپخش شده ومزاحم شکل گیری ستاره ها در مرکز عرضی شئ می شود و در نتيجه به یک صفحه قطبی منجر می شود. تركيب سيستم هاله ماده سياه که پخش ماده نادیدني اماگسترده و مهمتر از بخش مرئیNGC4650A ومحتویات بیشتر آن چیست؟ ما هنوز نمی دانیم. دیگر جزئیات مشاهده شده از سرعتهای ستاره ای درمرکز کهکشان و در حلقه شاید به ما اجازه رسیدن به جواب این سوال مهم را بدهد.طبیعت تولیدکهکشانهاخیلی رويايي است و اخترشناسان را به مبارزه براي تخيل وشناخت آنها دعوت مي کند. *تصور خانم ورا را بين به کشف ماده تاریک بیش از 30 سال قبل کمک کرد و او به تلاش خود برای درك کهکشان هاي اعماق آسمان ادامه داد
MASER چیست؟ محسن کار خیران عضو انجمن Maser مخففMicro wave Amplified Stimulated Emission of Radiationاست. این پدیده یکی از چشمه های نوری است که تولید آن به دمای جسم بستگی ندارد(Non Thermal radiation (سیستم ماسرها به مانند لیزر است. ماسرها در ناحیه بسیار فشرده در میان سحابیها ( که معمولاً از ملکولهای تشکیل شده اند) رخ می دهد. فضای میان ستاره ای شامل گونه های کمی از ملکولها مانند: H2,OH,H2o,CH3,OH,Sio می شود. بخاطر پراکندگی این ملکولها، خطوط طیف نشری آنها بسیار ضعیف و شناسایی آنها بسیار سخت است اما با استفاده از پدیده ماسر می توان حتی در کهکشانهای دیگر هم آنها را شناسایی کرد. در حالت عادی ماسرها درحالت های زیر اتفاق می افتد: 1- وقتی ابر ملکولی درمقابل یک چشمه موج الکترومغناطیسی قرار گیرد. ( مانند زمانی که یک ستاره جوان پر نور در پشت آن قرار گیرد.) 2- وقتی ابرهای بزرگ H2(GMC) با آنها برخورد کند. ماسر زمانی رخ می دهد که ملکولهای یک ابر ملکولی درحالت برانگیخته باشند( تفاوت لیزر وماسر درهمین جا است چون در لیزرها اتم گازی در حالت برانگیخته شده است) ملکول برانگیخته می شود و می خواهد به حالت پایه برگردد به همین منظور همان مقدار انرژِی را که گرفته بصورت نورپس میدهد.این موج الکترومغناطیس که ازبین ملکولهای برانگیخته دیگرعبورمی کند ، اولاً سرعت برگشتن به حالت پایه ملکولهای دیگر را افزایش می دهد، دوماً با موج الکترومغناطیس دیگر ملکولها هم فاز بوده بنابراین تداخل سازنده خواهند داشت ودامنه موجی که ازسحابی بیرون بیاید چند برابر می شود. به همین ترتیب شدت تابش موج الکترومغناطیس افزایش می یابد. ازاین سیستم در آنتن های رادیویی برای تقویت امواج دریافت شده استفاده می شود. برای درک بیشتر موضوع به تصویر زیر که مربوط به لیزر است توجه کنید: در اینجا پرتویی با (E=hf) انرژی هم اندازه با انرژی بین دو تراز با اتم برخورد می کند ( اختلاف انرژی = (-ER/n2 ^2)-(-ER/n2 ^2)) این انرژی با انرژی موج به فرکانس f برابر است موج القایی با موج حاصل از اتم هم انرژی هم بسامد وهم فاز است بنابراین با هم تداخل سازنده خواهند داشت. ( در ماسرها هم همینطور است) . توضیح فرمول ها10-15× h=4/14 الکترون ولت ثابت پلانگ الکترون ولت ER=13.6 ثابت رید برگ
در آسمان کرات دیگر خورشید در چه صورت فلکی قرار می گیرد اگر بر ستاره بارنارد که در فاصله 94/5 سال نوری از زمین است و در بعد 17h 57/8m و میل +4d 42m قرار دارد بروید، خورشید درست در سمت مخالف شما و با 12h اختلاف بعد قرار دارد و در بعد 5h 57/8m و میل -4d 42m در صورت فلکی شکارچی جای می گیرد. چون دیگر ستارگان صورت جبار هزاران سال نوری با ما فاصله دارند، بنابراین شکل این صورت به همین صورت که از زمین دیده می شود خواهد بود و خورشدی بصورت یک ستاره با قدر 1/1 در راستای کمربند جبار ( به سمت ستاره شعرای یمانی) دیده خواهد شد. عیناً اگر به پروکسیمای قنطورس سفر کنید. و از فاصله 22/4 سال نوری به سمت آسمان نگاه نماید، خورشید را با قدر 4/0 در ادامه زیگزاگW ذات الکرسی می بینید. پروکسیمای قنطورس د ربعد 14h 29/8m و میل جنوبی-62d 41m است. به خاطر داشته باشید هرگاه شما در نقطه ای دور از خورشید قرار داشته باشید در اطلس آسمان، ستارگانی که همسایه خورشید هستند به سمت خورشید کشیده شده ، دیده می شوند و از شدت نور آنها نیز کاسته خواهد شد. که در شکل جابجایی شعرای یمانی (Sirius)شعرای شامی (Procyon) و Caph را در ذات الکرسی می بینید
آشنایی با منجمان باستان و معاصر(3) سید عبدالامیر شیرازی،دبیر انجمن نجوم آماتوری ایران دربخش سوم این نوشتار و پس از بررسی بسیار مختصری از زندگینامه مشاهیر نجومی در یونان و ایتالیا ، به بازبینی کوتاهی از منجمان و صاحبان عقاید در رشته اخترشناسی درکشور عراق می پردازیم . بدیهی است این انتخاب صرفاً براساس تقدیم سنوات می باشد. درابتدای مطلب ضرورت دارد از دانشمندان ، حکما و ستاره شناسانی یاد کرد که بر اساس برخی مستندات تاریخی، دارای پیشینه درسایر کشورها و یا متولد ایران بوده و در سالهای میانی و یا پایانی به عراق عزیمت و مهاجرت نموده اند و به همین منظور درشرح حال قاطبه این افراد، ملیت عراقی قید شده است از آن جمله می توان به جعفربن محمد ابومشعر بلخی اشاره نمود که محل تولد او را بلخ یا خراسان می دانند لیکن بدلیل مهاجرت به بغداد و انتشار کتابهایی به زبان عربی نظیر:
ادامه مطلب
شبهاي پر بار رصدي دوستان نجومي سلام اميدوارم خوب باشيد در اين مقاله در مورد ثبت رصد , طراحي از رصدهايمان و اهميت ثبت رصد با هم سخن ميگوئيم نگاه كردن به گفته ويليام هرشل نوعي هنر است اين هنر با هر بار نگاه كردن تقويت ميشود حتي اگر به نظر ما آن نگاه يا رصد بي فايده بنمايد, وقتي به طور كامل از نگاه كردن به آسمان نتيجه ميگيريم كه رصد هايمان را ثبت كنيم و با هر بار نگاه كردن به برگه هاي رصد از آنها كسب تجربه نماييم و ضمنا سابقه اي از رصدهاي خود به دست آوريم . حال اين برگه ها ميتوانند رصد يك واقعه ساده باشند يا مجموعه اي از رصدهاي تخصصي ما از آسمان , به طور نسبي ميشود گفت طريقه كسب هنر نگاه كردن به آسمان در همين ثبتهاي هر چند ساده و نگاه كردن هميشگي به آسمان است , يك شب رصدي زماني مفيد است كه از آن شب رصدي , نوشته اي به جاي مانده باشد . به طور ناخودآگاه ما با نوشتن گزارشات رصدي خود را ملزم به نگاه دائم و دقيق آسمان نموده ايم و در اين زمان ميتوانيم بگوئيم هنر نگاه كردن به آسمان را كسب نموديم . اما چگونه بايد اين كار را انجام دهيم , در باقي متن به شما خواهم گفت : ------------------------------------------------------------------- برگه ثبت رصد : نام رصد كننده :---------- مكان رصد :--------(در رصدهاي دقيق طول و عرض جغرافيايي ذكر شود ) تاريخ : ----------- شرايط ديد : ----------------- حد قدر :--------------------- ابزار رصدي:----------------( توضيحاتي مانند بزرگنمايي , فاصله كانوني و.... فراموش نشود ) توضيحات:---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------............. طراحي :------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------................................... در بالا نمونه اي از يك برگه رصد ساده ارائه شده است حال به توضيح حد قدر, شرايط ديد و روش طراحي ميپردازيم : حد قدر : به كم نورترين ستاره قابل ديدن در يك شب رصدي گفته ميشود روشهاي مختلفي براي تعيين حد قدر وجود دارد كه در اينجا به روش شمارش ستاره اي ميپردازم : روش شمارش ستاره اي يا مثلث بندي : با شمارش تعداد مشخصي ستاره در بخش مشخصي از صور فلكي آسمان در قالب مثلث بنديهايي در هر صورت فلكي , ميتوان حد قدر را تعيين نمود. براي آشنايي با تمامي اين مناطق در آسمان ميتوانيد به آدرس : www.seds.org/billa/lm/rjm.html http://obs.nineplanets.org/lm/rjm.html ( بسيار مفيد ) مراجعه نماييد. شرايط ديد: شرايط ديد به چگونگي ديده شدن جرم آسماني با چشم يا وسيله رصدي گفته ميشود كه با توجه به وضعيت جوي متغيير است و با پنج پارامتر در نجوم آماتوري بررسي ميشود كه آن پنج پارامتر به شرح زير ميباشد : I : ديده خوب , بدون لرزش تصوير II : نوسانهاي آرام , همراه با لحظاتي مكث III : لرزش شديد تصوير IV : كيفيت پائين تصوير , لرزشهاي مداوم و مشكل آفرين V : ديده بد و نامناسب كه حتي مانع از طراحي اجمالي تصوير ميشود براي آشنايي بيشتر با آنتونيادي و شرايط ديد ميتوانيد به : http://www.daviddarling.info/encyclopedia/A/Antoniadi_scale.html مراجعه نماييد . روش طراحي : در پائين برگه رصد خود با مداد به طراحي بپردازيد سايه بزنيد و... مهمترين نكته آن است كه هرچه ديديد دقيقا همان را به طور كامل با شكل ستارگان اطرافش و تمام جزئيات ثبت كنيد . اولين بار بسيار نا اميد كننده است چون شما هنوز به نگاه كردن دقيق عادت نكرده ايد اما اگر مستمر اين كار را انجام دهيد از نتيجه كار خود و بررسي شكلهاي اول با دقت بالاي طراحي هاي آخر خود شگفت زده خواهيد شد به همين سادگي با خرجي به مراتب كمتر از خرج عكاسي شما ميتوانيد پروژه هاي بسياري را در مورد رصد اجرام غير ستارهاي انجام دهيد و چه آسمان شاهد واقعه رصدي باشد يا نباشد آسمان شب هاي شما پر از پروژه هاي علمي و موضوعات جذاب رصدي است . شايد براي شروع بد نباشد از سحابيها يا طراحي عوارض ماه و رصد روخگردهاي ماه يا قمرهاي مشتري شروع كنيد . براي اطلاعات بيشتر و ديدن نمونه اي از پروژه هاي رصدي ميتوانيد به آدرس زير مراجعه نمائيد http://victoria.rasc.ca/articles/1995/art9501.html براي مطالعه بيشتر ميتوانيد به مجله نجوم شماره 36 و 115 مراجعه نماييد البته لازم به ذكر است كه هر نوع رصد به برگه رصدي خاص و جزئيات مخصوص خود نياز دارد و به طور مثال رصد دنباله دارها و هلال هاي ماه هاي قمري يسيار مفصل تر و كامل تر است و اين برگه به صورتي كلي و براي رصد اجرام غير ستاره اي , ماه و خورشيد مناسب ميباشد. اميدوارم در ثبت رصدهايتان موفق باشيد و از رصد علمي آسمان لذت ببريد.
اخترشناسی رادیویی(Radio Astronomy) اخترشناسی رادیویی یا نجوم رادیویی یکی دیگر از رشته های مختلف نجوم می باشد ،در این رشته دانشمندان به امواج رادیویی که از اجرام آسمانی به ما می رسند می پردازند. امواج رادیویی چیست؟ امواج رادیویی نیز مانند امواج نوری ، پرتوهای گاما و ....... جزء تابش های الکترو مغناطیس هستند.ستاره های معمولی امواج مختلفی از این تابش را از خود ساطع می کنند ،مانند امواج نوری ، امواج رادیویی ،پرتوهای گاما و...... ستاره های خاص و سحابیهای تاریک ، تشعشعهای قویتری ازخود منتشر می کنند که با بررسی آنها توسط دانشمندان تا حدودزیادی شناخته می شوند. آغاز نجوم رادیویی به سال 1933 برمی گردد، زمانی که شخصی علا قمند به رادیو به کمک ابزارهای ساده ی خود به طور اتفاقی صدای « هیسی » را شنید که از فضا می آمد ، بعدها در سال 1950 کشف شد که با ابزاری به نام رادیو تلسکوپ می توان اجرام بسیار کم نوری رادر فضا دید یا بهتر بگوییم شنید. این اجرام فاصله ی زیادی دارند وبسیارکم نورند و به دلیل دوری زیاد و نیروی ماده ی تاریکی طول موج آنها بلند شده است که حتی دانشمندان با تلسکوپهای بزرگ اپتیکی هم نمی توانند آنها را ببینند بعضی از این امواج طول موجی برابر 210 نانومتر دارند که برابر طول موج مخابره ی نجومی است ،این طول موج رادیویی بوسیله ی اتمهای هیدروژن که بخش اعظم جهان را تشکیل می دهند ساطع می شود. به این ترتیب می توانیم از این طول موج تابش الکترومغناطیسی برای کشف ساختارهای این اجرام وحرکتشان اعم از آنهایی که دور از ما هستند وطول موجی بلند دارند ( امواج کمتری از آنها به ما می رسد)و یا آنهایی که نزدیک ما هستند و طول موج کوتاه دارند (امواج بیشتری از انها به ما می رسد ) استفاده کرد. ستاره شناسان رادیویی به کمک این طول موج 210 نانومتر توانسته اند بسیاری از کهکشانهای دوردست و ستاره های نوترونی و همچنین کوازارها را نیز کشف کنند. رادیو تلسکوپ چیست؟ رادیو تلسکوپ از یک بشقاب گود و بزرگ تشکیل شده است که امواج رادیویی را به یک LMB می تاباند که بوسیله ی آن به یک تقویت کننده فرستاده می شود و امواج پس از تقویت برای بررسی و پردازش به یک رایانه منتقل می گردد، دیشها متحرک هستند بدلیل اینکه امواج را ازتمام نقاط دریافت کنند ومعمولاً رادیو تلسکوپها بوسیله ی موتورهای بزرگی حرکت می کنند. بزرگترین تک رادیو تلسکوپهای جهان بشقابی به قطر 305 متر دارد که بالای یک تپه برروی یک گودال طبیعی به نام آرسبو آویزان است و این رادیوتلسکوپ نیز به همین نام خوانده می شود ،این گودال در نزدیکی خط استوا قرار دارد و توسط جنگلی استوایی احاطه شده است. رادیو تلسکوپهای مرکبی هم وجود دارند که از دهها رادیوتلسکوپ کوچکتر تشکیل شده است مانند مجموعه ی رادیوتلسکوپهای نیومکزیکو واقع در ایالات متحده امریکا .از به هم پیوستن این رادیو تلسکوپها تداخل سنجی های عظیمی به وجود می آیند که حتی کوجکترین اجرام آسمانی را هم را می توان با استفاده از آنها تفکیک کرد به این طراحی VLBA ( Very Long Baseline interferometery ) به معنی آرایه ای با خط مبنای بسیاربلند،می گویند. بوسیله این طرح می توان دهها رادیوتلسکوپ را درمناطق مختلف با فاصله ی کیلومترها از هم قرار داد و توان تفکیکی را بدست آورد که همانند توان تفکیکی رادیو تلسکوپی به قطر فاصله ی آنها ازهم باشد، چنین آرایه ای بطور آزمایشی در نیومکزیکو ساخته شده و بسیار خوب جواب داده است و شامل 27 رادیو تلسکوپ 25 متری است که به شکل( y ) قرار گرفته اند و دایره ای به قطر 21 کیلومتر را به وجود آورده است و در حکم رادیو تلسکوپ21 کیلومتری عمل می کند، توان تفکیک این آرایه 5 0/0 ثانیه ی قوس است . با امید روزی که ما هم بتوانیم در کشور خود چنین آرایه ای رابسازیم و زمانی فرا رسد که دانشمندان کشور ما نیز روشهای جدیدی برای بهبود کیفیت و توان کیفیت رادیو تلسکوپها ارئه دهند . لازم به ذكر است انجمن نجوم آماتوري ايران از مدتها قبل در پي راه اندازي گروه راديو اخترشناسي مي باشد ،لذا بدينوسيله از كليه علاقمندان براي تشكيل اين گروه دعوت به همكاري مي گردد
رصد راديويي اجرام آسماني «شهابها را بشنويم» هرشهابی با شیرجه به درون جو زمین ردی پر تلاطم از گازهای یونیده باقی می گذارد. این ردیونیده درمسيرش خطوط منظم ميدان مغناطيسي زمين را آشفته می کند . با ترکیب مجدد گازهای یونیده، میدان مغناطیسی دوباره آرام می شود. حرکت شتابدار ذرات باردار در میدان مغناطیسی، امواج رادیویی تولید می کند که بسامد این امواج در محدوده باند VLF ( 3 هرتز تا 30 کیلو هرتز ) است. بنابراین با استفاده از گیرنده VLF می توان این امواج را دریافت کرد. تصمیم گرفتم به هر قیمتی و زحمتی یک گیرنده VLF بسازم و این موضوع را بیازمایم. در مجله نجوم ،مقاله ای در این باره چاپ شده بود،
ادامه مطلب
سیاه چاله چیست؟ به طور مختصر، سیاه چاله قسمتی از فضاست که جرم بسیار زیادی در آن متمرکز شده است و هیچ جرمی در مجاورت آن نمی تواند از گرانش آن بگریزد. در حال حاضر بهترین نظریه در مورد گرانش، نظریه ی نسبیت عام اینشتین است. ما نیز برای درک بهتر جزئیات سیاه چاله ها باید به برخی نتایج نسبیت عام رجوع کنیم. اما بیایید با تفکر در مورد گرانش در محیط های عادی و در سطوح ساده شروع کنیم. فرض کنید که بر روی سطح یک سیاره ایستاده اید و یک سنگی را به بالا پرتاب می کنید. فرض کنید که آن را زیاد پر قدرت پرتاب نکرده اید. سنگ برای مدت کوتاهی به بالا حرکت می کند، اما پس از مدتی شتاب گرانش سیاره آن را مجبور به سقوط می کند. اگر شما سنگ را آنچنان پر قدرت پرتاب کنید که از گرانش سیاره کاملا رها شود، برای همیشه به بالا رفتن خود ادامه می دهد. سرعتی که شما نیاز دارید تا به سنگ بدهید و از گرانش سیاره رهایش کنید سرعت گریز نامیده می شود. همان طور که می دانید سرعت گریز سیاره به جرم آن بستگی دارد. اگر سیاره چگال باشد، گرانش آن بسیار قوی خواهد بود، و سرعت گریز بالا می رود. اما یک سیاره ی سبکتر سرعت گریز کمی خواهد داشت. سرعت گریز همچنین به فاصله از مرکز سیاره نیز بستگی دارد. هر چقدر که به مرکز سیاره نزدیکتر باشید سرعت گریز شما بیشتر خواهد شد. سرعت گریز زمین 11.2 کیلومتر بر ثانیه است. در حالی که سرعت گریز ماه فقط 2.4 کیلومتر بر ثانیه است. حال قسمتی از فضا را در نظر بگیرید که حاصل تمرکز عظیمی از جرم با شعاع کم است که سرعت گریز آن بالاتر از سرعت نور است. در حالی که هیچ چیز نمی تواند بالاتر از سرعت نور حرکت کند، هیچ چیزی نمی تواند از گرانش آن بگریزد. حتی یک باریکه ی نور نیز نخواهد توانست از گرانش آن بگریزد و به سوی آن برمیگردد. ایده ی چنین تمرکز جرمی که آنقدر چگال باشد که حتی نور در آن گیر بیفتد مربوط به لاپلاس در قرن 18 می باشد. در حقیقت بلافاصله بعد از اینکه اینشتین نسبیت عام خود را بسط داد کارل شوارتز شیلد راه حلی ریاضی را که مربوط به معادله ی نظریه ای که این جرم را توضیح می داد کشف کرد. کمی بعد تلاش افرادی چون Oppenheimer، Volkoff و Synder در سال 1930 بود که باعث شد مردم جدی تر در مورد امکان وجود چنین جرمی در عالم فکر کنند. این تحقیقات نشان می دهد که موقعی که یک ستاره ی چگال سوخت خود را تمام می کند نمی تواند خود را در مقابل گرانش خود حفظ کرده به یک سیاه چاله تبدیل می شود. در نسبیت عام، گرانش باعث ایجاد خمیدگی در فضا – زمان می شود. اجرام چگال باعث ایجاد خمیدگی در فضا و زمان می شوند. بنابراین قوانین معمولی هندسه را در این موارد نمیتوان به کار برد. در کنار یک سیاه چاله این خمیدگی فضا به مراتب بیشتر است و همین باعث می شود که سیاه چاله خواص عجیبی داشته باشد. یک سیاه چاله چیزی دارد که به خط افق اتفاق (event horizon) مشهور است. این سطحی کروی شکلی است که مرز سیاه چاله را تعیین می کند. شما می توانید وارد آن شوید اما دیگر نمی توانید برگردید. به محض اینکه وارد افق شوید محکوم به نزدیک شدن به مرکز سیاه چاله بدون هیچ توقفی خواهید بود. می توان گفت که خط افق جایی است که در آن سرعت گریز برابر سرعت نور است. بیرون از افق سرعت گریز کمتر از سرعت نور خواهد بود. پس اگر شما موشک های خود را به سختی به کار بگیرید می توانید از آن رها شوید. اما اگر داخل افق باشید هر چقدر هم که موشک های شما قوی باشند نمیتوانید از آن بگریزید. خط افق خواص هندسی عجیبی دارد. برای مشاهده کننده ای که جایی دور از سیاه چاله نشسته، خط افق مانند یک کره ی بسیار زیبا و ساکن و بدون هیچ حرکتی جلوه می کند. اما هنگامی که به آن نزدیکتر می شوید در می یابید که سرعت بسیار زیادی دارد. در حقیقت این افق با سرعتی برابر سرعت نور به بیرون حرکت می کند. این بیان می کند که چرا ورود به افق بسیار آسان است. اما خروج از آن ممکن نیست. در حالی که افق با سرعت نور به خارج حرکت می کند برای خارج شدن از آن باید با سرعتی بیشتر از سرعت نور حرکت کرد. اما چون نمیتوان بیش از سرعت نور حرکت کرد پس نمیتوان از آن خارج شد. هنگامی که شما در افق هستید، فضا- زمان آنقدر منحرف می شود تا جایی که مختصاتی که فاصله ی شعاعی شما را نشان می دهد با زمان تغییر وظیفه می دهد. همان r که نشان می دهد چقدر از مرکز فاصله دارید مثل زمان کار خواهد کرد. یک پیامد آن این است که شما نمی توانید از نزدیک شدن به مرکز جلوگیری کنید. همانطور که در دنیای عادی نمی توانید جلوی آمدن آینده ی خود را بگیرید. (با این تفاوت که در سیاه چاله r کمتر می شود یعنی فاصله ی شما از مرکز کمتر می شود و در دنیای عادی t یا زمان زیاد تر می شود.) در حقیقت شما مجبورید که به مرکز یا r = 0 بروید . شاید سعی کنید که با روشن کردن موشک های خود ای کار را انجام بدهید اما این کار نیز بی فایده است: به هر طرف که بدوید نمی توانید از آمدن آینده ی خود جلوگیری کنید. تلاش برای برگشت بعد از وارد شدن به افق مانند تلاش برای جلوگیری از آمدن پنجشنبه ی بعد خواهد بود.
همسایه خوب *روشنائی خوب چیست؟ روشنائی های خوب بیرونی موجب بهبود قابلیت دیدی (ایمنی) و ایجاد حس امنیت می شود، و در عین حال موجب کاهش انرژی، هزینه های بهره برداری و تابش زشت و خیره کننده می گردد. *چرا باید به این موضوع توجه کنیم؟ بسیاری از روشنائی های بیرونی دارای ضعف طراحی بوده و در آن جهت صحیح نیست. چنین روشنائی هایی پر هزینه، زیان آور و دارای تابش خیره کننده مخرب می باشد. این نورها برای محیط شبانه و املاک همسایه ها مناسب نیست. نوری که بدون استفاده، بالاتر از سطح افق هدایت می شود و تابش خیره کننده (آلودگی نوری) ایجاد می کند که امکان رویت ستارگان را بطور کلی از بین می برد. *تابش خیره کننده قانون کلی این است: اگر شما بتوانید حباب چراغ را از فاصله دور مشاهده کنید. این روشنائی مناسب نیست. در مورد یک روشنائی خوب شما بجای مشاهده حباب خیره کننده زمین اطراف را روشن می بینید. تابش خیره کننده نوری است که از حباب مستقیماً به چشم انسان می رسد. این تابش امکان رویت عابران،دوچرخه سواران،و رانندگان را مختل می سازد. *تجاوز نوری روشنائی معابر با طراحی غلط، ملک همسایه ها را روشن می کند و از پنجره خانه ها بداخل اتاقهای خواب می تابد و برای ساکنان ایجاد مزاحمت کرده و منظره ناخوشایندی برای محیط ایجاد می کند. *اتلاف انرژی بسیاری از چراغهای روشنائی بعلت تاباندن نور به فضاها و محیطهای که مورد نیازنیستند( مانند آسمان )موجب اتلاف انرژی می گردد. این اتلاف انرژی در واقع موجب افزایش هزینه بهره برداری می شود. در ایالات متحده آمریکا تابش غیر ضروری نور به آسمان شب بیش از یک میلیون دلار هزینه دارد. *بعضی از چراغ های خوب و بد *روشنائی مازاد بسیاری از خانه ها و مراکز کاری و تجارتی بیش ار حد مورد نیاز برای ایمنی و امنیت محیط از روشنائی استفاده می کنند. * روشنائی خوب را چگونه تامین سازیم برای کاری که در دست دارید روشنائی را در حد کفایت تامین کنید: از نور بیش از حد استفاده نکنید و از تابش نور به خارج از محیط خود جلوگیری نمائید. گاهی تنظیم نور در حد کفایت بر روی کاغذ سخت است بخاطر داشته باشید که یک ماه کامل می تواند محیط را بخوبی نمایان سازد و بعضی از سیستمهای روشنائی، محیط را بیش از 100 برابر ماه کامل روشن میسازد.مهمتر آنکه با انتخاب روشنائی های سر پوشدار، شما می توانید بدون آنکه همسایگان را آزار دهید یا موجب آلودگی نوری آسمان شوید نیازهای خود را تامین سازید. نور را مستقیماً به سمت پایین هدایت کنید .چراغهای کاملاً سرپوشدار انتخاب نمائید و از انتشار غیر ضروری نور به آسمان یا اطراف جلوگیری نمائید. چراغهای سرپوشدار حداقل تابش خیره کننده را ایجاد می کند. این چراغها محیط خوشایندی ایجاد می کنند و تامین کننده ایمنی هستند زیرا شما بجای مشاهده حبابهای نورانی، مردم ، اتومبیلها و زمینهای روشن را مشاهده می کنید. به منظور دستیابی به حداکثر بازدهی نور بر روی مناطق مورد نظر و به حداقل رساندن مضرات آن چراغها را با دقت نصب نمائید. تنظیم دقیق چراغها بسیار مهم است. در اکثر مورد این چراغها در ارتفاع بسیار زیاد نصب می شود. سعی کنید آنها را درتفاع مناسب و در شب نصب نمائید تا انتشار امواج نور به اطراف بخوبی قابل مشاهده و تنظیم باشد. نصب چراغهای سرپوشدار در آغاز هزینه اولیه بیشتری دارد لکن در بلند مدت صرفه و مزایای بیشتری دارد. چنین چراغهایی با حبابهای کم مصرف به اندازه حباب پر مصرف و روشنائی زیاد باردهی دارند. در مواردی که تفکیک رنگ چندان مهم نیست، از چراغهای با انرژی مفید و حبابهای زرد رنگ سدیم با فشار زیاد استفاده کنید. چنانچه نور سفید مورد نظر باشد حبابهای فلورسنت یا حبابهای metal-halide بیشتر از حبابهای هالوژن یا بخارجیوه بازدهی دارند. در صورت امکان چراغها را به زمان سنج مجهزکنید تا در زمانیکه به روشنائی نیاز نیست چراغ را خاموش سازد .ضمناً می توانید چراغها را به نوعی حرکت یاب مجهز نمائید تا چنانچه شخص وارد محوطه شود چراغ را روشن نماید.این عمل تاثیر بازدارندگی بسیاری دارد. * چراغهای بد را با چراغهای خوب جایگزین نمائید چنانچه شما در مصرف انرژی و هزینه صرفه جویی کنید، همسایه خوبی خواهید بود و میزان دید ما را برای رویت ستارگان تقویت خواهید نمود. برگرفته از بسته ارسالي ازسوي ليگ نجوم امريكا( برگزار كننده روز و هفته جهاني نجوم) لازم به ذكر است اين مطلب به همراه نامه اي از سوي انجمن به مديريت محترم روشنايي معابر وزارت نيرو جهت ارايه پيشنهاد اصلاح ساختار روشنايي معابر و مكانهاي عمومي شهرهاي كشور، ارسال شده است.
همزاد راه شیری کهکشان آندرومدا یکی از نزدیکترین کهکشان ها به کهکشان راه شیری است. این کهکشان همچنین تنها کهکشانی است که با چشم غیر مسلح در نیمکره شمالی زمین دیده می شود.(به صورت لکه ای مات) فاصله تقریبی این کهکشان از زمین حدود 2.9 میلیون سال نوری است. کهکشان آندرومدا نه تنها به عنوان یکی از نزدیکترین همسایه های راه شیری به شمار می رود ،
ادامه مطلب
آشكار سازي جهانهاي دور لازم به ذكر است اين نويسنده( Sara Seager) اختر فيزيكدان عضو دانشگاه كارنيج (Carnegie) واشنگتن و متخصص مطالعه بر روي سيارات فراخورشيدي است ستاره شناسان تا كنون بيش از 160 سياره بيرون از منظومه خورشيدي كشف كرده اند.واقعاً اين دنياها چه شكلي هستند؟ تاسال 1999 ،ستاره شناسان قاطعانه وجود30 سياره فراخورشيدي را تصديق كرده بودند. اما ما واقعاً هيچ چيز درباره ي آنهابه جز جرم و مدارشان نمي دانستيم . براي اينكه حتي به آسانترين سوالات درباره خصوصيات فيزيكي آنها پاسخ دهيم، مي بايست سياره اي داراي گذر (Transit) كشف مي كرديم كه از مقابل ستاره ي اصلي بگذرد به طوري از روي زمين قابل مشاهده باشد. طبق قوانين احتمالات و تعداد در حال افزايش سيارات بيروني (فرا خورشيدي )، مي دانستيم كه جسم عبور كننده بالاخره در هر زماني كشف خواهد شد. من(نويسنده مقاله) آن قدر به اين يقين داشتم كه بعد از تعطيلاتي يك ماهه ودوري از تلفن،ايميل و روزنامه،اولين سوالي كه پرسيدم اين بود:
ادامه مطلب
داستان دنباله دارها در سال 1329 خورشيدي، دانش مربوط به دنباله دارها برای همیشه تغییر یافت .درآن سال دو مقاله برجسته بصورت دائمي درک ما را از اجرام سرگردان منظومه شمسی را دگرگون ساخت .نخستین مقاله توسط جان اورت(Jan Oort ) (1279-1371 خورشيدي)بیانگر آن بود که ابری متشکل از هسته های منتسب به دنباله دارها در فواصل بین ستاره ای نزدیک اطراف منظومه خورشيدي را احاطه کرده است.دومین مقاله توسط فرد ویپل(Fred Wipple 1285- 1383 خورشيدي )درمورد ماهیت هسته دنباله دارها مدل جدیدی را ارائه داد . هر دو مقاله تفکر علمی در مورد دنباله دارها را به کلی تغییر داد و متفقاً بعنوان اساس تحقیقات جدید در نظر گرفته شد.در سالهای اخیر هر جا که صحبت از اکتشافات جدید باشد مقاله ویپل مطرح است.مدل((یخ جوش )) (icy conglomerate)او منجر به این اندیشه شدکه هسته دنباله دارها((گلوله های برفی کثیف))می باشد. معهذا دهها سال طول می کشد – از طریق مشاهده نزدیک دنباله دارها توسط سفاین فضایی – تا نظر ویپل اثبات شد .گرچه امروزه مشاهداتی که آن را تائید کند در دست انجام است .
ادامه مطلب
سخني چنددرباره ابوريحان بيروني متن حاضر كاري از دكتر مهدي محقق عضو پيوسته فرهنگستان زبان وادب فارسي و رئيس هيات مديره انجمن آثار ومفاخر فرهنگي است كه از سوي انجمن نجوم آماتوري ايران در اختيار برگزار كنندگان اين گردهمايي قرار گرفته است. ابوريحان محمدبن احمدبيروني دربامداد روز پنج شنبه سوم ذي حجه سال 362 كه مصادف با مهر روز16شهريور سال 342 بودبه عرصه گيتي گام نهادومطابق آنچه به خط شاگردش ابوالفضل سرخسي صاحب كتاب جوامع التعاليم برحاشيه يكي ازكتابهاي استاد آمده است.وفاتش در شب جمعه دوم رجب سال 440 اتفاق افتاده است.
ادامه مطلب
آن سوی ماه: دنیایی تقریباً جدید پس از حدود 50 سال از شرع کاوشها در منظومه شمسی، اکنون به همه سیارات و بسیاری اجرام کوچکتر فضاپیما فرستاده ایم و با آنها بیشتر آشنا شده ایم، از تیر با سطح چروکیده اش تا نپتون با لکه تاریک بزرگش. اما سرزمین بزرگی در منظومه شمسی به ندرت دیده شده و تقریباً فراموش شده است: سمت دیگر ماه. طعنه آمیز است که سمت دیگر ماه اولین پهنه آسمانی جدید بود که در سپیده دم عصر فضا مورد کاوش قرار گرفت. اتحاد جماهیر شوروی سابق در اکتبر1959 کاوشگر لونا 3 (Luna 3) را به پشت ماه فرستاد تا تصاویری دانه دانه دار را از آن ارسال کند. جهان از این کار بزرگ شگفت زده شد؛ کاوشهای فضایی سرزمینهای پنهانی را آشکار کرد که فکرها و تخیلات را برای قرنها به خود مشغول کرده بود.
ادامه مطلب
نوترینو ها چه هستند؟ اگر يك شبح در فيزيك وجود داشته باشد، نوترونيو است. آتشهاي هستهاي ستارهها تريليون ها ذره ريز اتمي را در هر ثانيه در فضا منتشر مي كند، و هنوز نوترونيونها در گيتي جاري هستند و حركتشان از ميان گيتي تقريباً با سرعت نور ادامه دارد. در حاليكه عبورشان از ميان سيارات و مردم تقريباً بطور كامل ناديده گرفته ميشود . در طي دهه گذشته، فيزيكدانان ذره اي، آزمايشهايي تدبير كردهاند كه معلوم ميكند كه نترونيو يك ذره بنيادي تر از گذشته است. از طرف ديگر همان موقع، اختر شناسان فهميدند كه انبساط جهان با شتاب صورت ميگيرد و نيز اينكه قسمت بزرگ انرژي جهان، انرژي تاريك، از يك نوع نامعين است. آيا همه اين چيزها ميتوانند پيوند يابند؟ سه نفر از فيزيكدانان دانشگاه واشنگتن، فكر ميكنند آنها توانستهاند اين موضوعات را پيوند دهند. فيزيكدان، آن نيلسون و تيمش اعلام كردهاند كه قطعه گمشده اين پازل يك ذره ريز اتمي است كه هنوز اين ذره كشف نشده است آنها آن را Acceleron ناميده اند. حتي بي ميل تر از نوترونيونها هستند و براي همين در فعل و انفعالات شركت نميكنند بنابراين آنها آشكار نميشوند. اما نيلسون حدس ميزند كه نوترونيو قبلاً يك عامل مهم در اطراف جهان بوده است كه مي توانسته اثر دقيق آنها آشكار شود. در سناريو اين تيم، فعل و انفعال Acceleron با اثر نوترونيونها در بين يك نيروي جديد است در انبساط جهان Acceleron متقابلاً اثر ميكنند و روي نوترونيونها به واسطه يك نيروي قوي تأثير ميگذارند. اين نيروي جديد باعث بوجود آمدن يك قوه انبساط ميشود كه سوخت سريعتر انبساط جهان را تأمين ميكند. فيزيكدانان بحث ميكنند كه همه Acceleron و هم نروينون ها اجزاء انرژي تاريك هستند انرژي تاريك امروزه بيش از 65 درصد انرژي جهان را تشكيل ميدهد اما در روزهاي اخير گيتي اين انرژي با مشكل مواجه شده است (شايد منظور توجيه انرژي تاريك باشد) مدل هاي زيادي براي انرژي تاريك وجود دارد اما آزمايشات مربوط به اين انرژي اساساً محدود به اندازهگيري هاي ويژه سرعت انبساط جهان در كيهان شناسي است. زيرا اين مشاهدات اجسام خيلي دور را نيز دخيل ميكنند و اندازهگيري دقيق آنها مشكل ميباشد. نيلسون گفت: اين فقط يك مدل است كه به ما راه با معني براي انجام آزمايشات در زمين ميدهد تا بفهميم چه نيرويي انرژي تاريك را بالا ميبرد. نوع ديگري از حالت عجيب نوترونيو اين است كه جرم آن ميتواند بر اساس محيطي كه از آن گذشته است تغيير كند، بر طبق مشاهدات نيلسون، سرانجام نوترونيونها ميتوانند از هم بسيار جدا شوند و خيلي پر جرم شده و انرژي سوخت جهان را تأمين كنند. نيلسون ميگويد: «جهان ميتواند به انبساطش ادامه دهد اما هميشه آهسته تر.»
در جستجوي سياه چاله ها سالهاست كه انسان براي تفسير پديده هاي پيرامون خود مصمم شده است. تلاش ما براي تفسير و توضيح پديده ها هنگامي به پايان مي رسد كه با كمبود سوال مواجه شويم. معماهاي آسمان ما پايان ناپذير است؛ بنابراين تلاش ما براي يافتن پاسخ اين معماها نيز بي پايان خواهد بود. ستاره شناسي از همان ابتدا علمي بوده كه به كشفيات بهاي زيادي داده و تنها بعد از بررسي دقيق اين كشفيات، نتايج مستحكمي بيان كرده است. جنبه هايي از آسمان كه زماني به عنوان تفاسير عقلاني و منطقي به شمار مي آمده اند، اكنون چيزي بيش از جسارات خودخواهانه نيستند. تاريخ نشان داده است كه با پيدايش ابزار دقيق تر و بهتر، فهم و درك صحيح تري از آسمان حاصل شده است. اكنون به نظر مي رسد كه با پشت سر گذاشتن مرزهاي علم، جستجوي جديد ما در آسمان بايد پيرامون پديده اي باشد كه به سياه چاله معروف است.
ادامه مطلب
سحابی ها سحابی يا توده هاي عظيم گاز و گرد ما بين فواصل ستارگان راه شيري از وتژه لاتين به معني ابر گرفته شده است. ستاره شناسان اوليه نيز اين اصطلاح را در مورد كهكشانهايي كه خارج از راه شيري بود به كار برده اند. اين نوع كهكشانها كه به ابرهاي خارج كهكشاني يا EXTRAGALACTIC NEBULA شهرت دارند, به مجموعه اي از نورهاي مرئي و مبهم اطلاق مي شوند كه در فواصل بين ستارگان ديگر قرار دارند. اما امروزه تلسكوپهاي فضايي نشان مي دهند كه اين ابرهاي خارج كهكشاني دقيقاً مثل همان سيستم ها و يا مجموعه ستارگاني هستند كه در راه شيري وجود دارند. امروزه دانشمندان اصطلاح سحابی را فقط براي توصيف مجموعه ابرهاي متشكل از گرد و غبار و گازهاي داخل كهكشان راه شيري و كهكشانهاي ديگر به كار مي برند. دانشمندان اين نوع ابرها را به دو دسته تقسيم مي كنند: 1- ابرهاي منتشر و پراكنده DIFFUSE NEBULAE 2- ابرهاي ستاره اي PLANETARY NEBULAE ولي هر دو گروه را ابرهاي گازي نيز گفته اند. نوع اول ابرهاي كيهاني يعني ابرهاي منتشر بيشتر از نوع دوم است بطوريكه برخي از اين ابرهاي پراكنده حاوي مقادير كافي از گرد و غبار و گاز براي تشكيل يكصد هزار ستاره به اندازه خورشيد مي باشند.
ادامه مطلب
میکرو لنزینگ موضوع میکرو لنزیگ به نظر می رسد که مبحث جدیدی در علم ستاره شناسی باشد اما واقعیت امر این است که این روش عمری طولانی دارد. در سال 1936 آلبرت انیشتین مباحثی را در رابط با میکرو لنزیک به چاپ رسانده بود. انیشتین در نظریه نسبيت عام خود که نور در اطراف یک میدان گرانشی انحنا پیدا می کند، اشاره دراد. در واقع او می دانست که جاذبه تنها مسئولیت نگه داشتن پاهای ما را بر روی زمین دارد بلکه همچنین به هندسه و دینامیک هستی در ارتباط است. او در نظریه نسبيت عام خود نشان داد هرجرمی که دارای میدان گرانشی باشد توانایی تغییرشکل دادن هندسه فضا – زمان اطراف خود را دارد. بنابر نظریه نسبیت چنانچه جرم سنگینی مثل یک ستاره دقیقاً از میان زمین و یک ستاره پس زمینه عبور کند گرانش ستاره میانی مانند یک عدسی عمل می کند و ممکن است به طور تصادفی باعث همگرایی پرتوهای ستاره پشتی برای ما ناظران زمینی شود. که به طور موقت روشنایی ستاره پس زمینه را افزایش یابد. این افزایش روشنایی طبق الگویی اتفاق می افتد که ستاره شناسان را قادر می سازد بین ستاره هایی که نورشان به سبب همگرایی گرانشی تغییر می کند با ستاره های متغیر عادی تفاوت قایل شوند. حال اگر در این حالت سیاره ای که به دور ستاره همگرا کننده می گردد، به مسیر نور نزدیک شود، تعبیری در این روشنایی ایجاد می شود که بسته به مسیر حرکت ممکن است باعث کم نور شدن یا پر نور شدن ستاره پس زمینه نسبت به الگوی شناخته شده باشد. اتفاقی که دراین نوع کشف سیارات خارجی روی میدهد ناشی از اختلالی است که جرم سیاره باعث آن می شود گرانش جزیی سیاره تغییر ناچیزی در مسیر نور ستاره پس زمینه ایجاد میکند، نوری که گرانش ستاره مادر آن را به سمت زمین همگرا می کند. این انحراف باعث می شود که نور ستاره کم تر از آنچه توسط الگو پیش بینی می شود به ما برسد. میکرولنزیک یک دید عجیب و نادر نیست حتی می تواند در شناسایی سیارات فرا خورشید ی( سیاراتی که در خارج از سیستم منظومه شمسی ما قرار دارند). همانطور که در بالا اشاره شد، ه ما کمک کند. میکرولنزیگ حساسیت بیشتری 1 نسبت به دیگر روش ما دارد و می تواند سیارات هم جرم با مشتری را کشف کند. اما کشف سیارات فرا خورشیدی زمین مانند نیز دور از تصور نیست. اگز چه دانش ما در رابط ما ---- فرا خورشیدی محدود است اما سیارات زمین مانند می تواند نقطه شروعی برا ی تحقیق در مورد زندگی وحیات فرا زمینی باشد. پس همین روزها منتظر چنین خبرهایی باشید؟!! به گفته پرفسور آندره گولد اگر سیاره ای فراخورشیدی همسان با جرم زمین وجود داشته باشد با این روش قابل کشف است میکرو لنزیگ گرانشی که سال پیش اولین کشف خود را انجام داده بود با کشف امسال خود به جهانیان نشان داد که در آینده کشف فراخورشیدی یک کار عادی خواهد بود. لازم به ذکر است که آماتورها در کشف سیارات فراخورشیدی نقش بسزایی دارند. چنانکه چندی پیش دو آماتور از اهالی نیوزلند به نام های کریستی و مک کوریک نقش مهمی را در این اکتشاف داشتند پس منتظر کشف زمین فرا خورشیدی توسط آماتورهای پر تلاش باشیم؟!
راز حلقه ها(قسمت دوم) گورخر در حلقه A ذرات منفرد دیسک همواره سعی می کنند به صورت ذرات بزرگتر گرد هم آیند، در حالیکه نیروهای کشندی (tidal) می خواهند آنها را از هم جدا نمایند. حلقه A خیلی نزدیک به حد روچ سیاره (Roche limit) است، فاصله ای که این تلاش همیشگی برای نبرد به تعادل می رسد. به دلیل آنکه ذرات به طور دائم با یکدیگر جمع شده و بعد جدا می شوند، نقشهای گورخری که به آن «شیارهای خود گرانشی» می گویند (self-gravity wakes) در حلقه A نمایان میشوند. این ساختارها اولین بار از مطالعات ویجر (Voyager) درباره ویژگی عجیب حلقه A شناسایی شد: ناظر، حلقه را به سمت جلو-چپ و عقب-راست اندکی درخشانتر و در بین آنها تیره تر می بیند. این اثر عجیب نتیجه این واقعیت است که حلقه ها در زمانیکه از عرض دنباله دیده می شوند نور بیشتر و هنگامیکه در امتداد دنباله مشاهده می گردند نور کمتری را منعکس می کنند. شرح عکس: قمرهای کوچک پن و دفنیس به ترتیب در شکافهای انکه و کیلر گردش می کنند و موادی را که در صورت نبود آنها شکافها را پر می کردند جارو می نمایند.(A) پن به صورت یک نقطه کوچک در شکاف انکه دیده می شود. شکاف کیلر در سمت راست بالای تصویر است. (B) گرانش پن سبب ایجاد این حلقه کوچک (ringlet) در شکاف انکه می گردد. (C) لبه های شکاف در اثراغتشاش ناشی از گرانش پن به صورت دالبر درامده است. (D) گرانش دفنیس به جای ایجاد طرح دالبر موزون، شکل دنده اره ای تیزی ساخته است. دانشمندان کاسینی با اندازه گیری درخشندگی حلقه ها از منظرهای متفاوت، شکل مدلی برای این شیارها ساختند و دریافتند که آنها چند متر ارتفاع و چند ده متر عرض دارند.
ادامه مطلب
راز حلقه ها حلقه های زحل احتمالاً مسطح ترین ساختار شناخته شده در جهان دانش هستند. فاصله یک انتها تا انتهای دیگر آنها به اندازه فاصله زمین تا ماه است، در حالیکه ارتفاع آنها خیلی بلندتر از یک گروه آکروبات که روی شانه های یکدیگر ایستاده اند نمی باشد. برای مقایسه می توان گفت اگر حلقه ها به ضخامت یک برگه کاغذ بودند کشیدگی آنها 3 کیلومتر می شد. هر چهار سیاره غول منظومه شمسی ما دارای حلقه هستند، اما فقط زحل یک سیستم از حلقه های درخشان و عظیم دارد. آیا این بی همتایی تصادفی است یا چیزی بیش از یک اتفاق می باشد؟ حلقه های زحل چه چیز بیشتری درباره مبدأ منظومه شمسی و موارد مشابه در دیگر نقاط کهکشان میتوانند به ما بگویند؟ این پرسش و پرسشهای دیگر منجر به ساخت فضاپیمای کاسینی (Cassini) متعلق به ناسا شد که در سال 1997 پرتاب و در جولای 2004 وارد مدار زحل گردید. کاسینی علاوه بر نقشه برداری دریاچه های متان در قمر تایتان، شناسایی آبفشانهای یخی (icy geyser) بیرون زده در قمر انسلادوس (Enceladus) و ردیابی توفانها در جو زحل، مطالعات فراوان و گسترده ای بر روی سیستم حلقه ها و محیط آنها انجام داده است. این بررسیها و مشاهدات به ماهیت ذرات حلقه ها، چگونگی برهم کنش آنها با یکدیگر و با قمرهای سیاره و نقش غبار ریز در سیستم حلقه ها نور تازه ای بخشیده است. و همچون همیشه با اکتشافات جدید، سؤالات بیشتری مطرح می شود. شرح عکس: بازوهای مارپیچ هم در حلقه های زحل و هم در کهکشانها تشکیل می شوند |
